پايان فاجعه
مأمون از نظر سياسى نمىتوانست وارد بغداد شود ، و امام رضا عليه السّلام را به همراه خود داشته باشد ، زيرا همين امر موجب بروز فتنهها و برانگيختن آشوبهايى مىشد ، كه شايد قادر نبود در برابر آنها پايدارى كند . و به همين جهت است كه به نظر ما قول اقوا اين است كه مأمون مخفيانه از طريق انگور زهرآلود ، به زندگى امام عليه السّلام پايان داده است ، و شرايط وقت و موقعيّت ، اين نظر را تقويت و تأكيد مىكند ، هر چند ابن اثير در تاريخ خود و برخى از دانشمندان بزرگ و مورّخان مانند شيخ مفيد و جز او در اين باره شكّ كردهاند ، و گروه ديگرى مانند سيّد بن طاووس ، و سبط بن جوزى ، و اربلى در كشف الغمّه آن را منكر شدهاند ، و نويسنده اخير نسبت به انكار اين موضوع پافشارى ، و مصرّانه از نظر خود دفاع كرده است ولى دفاع او ساده و سطحى و خالى از دليل و تحقيق است .
شايد نامهاى كه مأمون پس از وفات امام رضا عليه السّلام به عبّاسيان و مردم بغداد نوشته است گوياى اين واقعيّت باشد ، طبرى مىگويد :
« مأمون نامهاى به بنى عبّاس و ياران خود و مردم بغداد نوشت ، و مرگ علىّ بن موسى عليه السّلام را به آنان اعلام كرد ، و از آنان خواست كه فرمانبردارى كنند و به اطاعت او درآيند ، زيرا دشمنى آنان با او جز به سبب بيعت وى با علىّ بن موسى عليه السّلام نبوده است . . . » « 1 » .
هامش
( 1 ) - طبرى ج 8 سال 203 .