بود . زيرا خود مآرب جايى خشك و كمباران بوده است ، از اين رو ، پس از ويرانى سد تا امروز در آنجا كشاورزى جز در زمينهاى كمگسترهاى در نزديكى آبراه « ذنه » رونقى نداشته است .
هنوز نيز بيشتر سيلابها هدر مىرود و نمىتوان در بلندىهاى آنجا براى كشاورزى از آنها بهره گرفت . « 1 »
5 . توصيف سد
در بخشهاى بسيارى از شرق يمن باران فراوان مىبارد . اين بارانها به گونهء سيلابهايى در درههاى گوناگون روانه مىشوند ، سپس با ديگر سيلهايى كه از شمال و جنوب مىآيند ، مىآميزند و روى هم درياچه گونهء بزرگ گردى را تشكيل مىدهند كه از سوى غرب و شمال و جنوب بلند و از سوى شرق رو به پايين است . و از اينرو ، در سيلگاه بزرگى رو به شرق روانه مىشوند ، اين سيل انبوه - كه هر چند آميزهاى از چندين سيلاب است امّا به نام بزرگترين آنها « ذنه » ( اذنه ) ناميده شده - همينگونه كه به سوى شرق پيش مىرود به درّهء بزرگى در كوه « بلق » مىريزد ، در نتيجه كوه بلق را به دو كوه بلق راست و بلق چپ تقسيم مىكند ؛ نام درّهء ميانهء آنها « ضيقه » است . « 2 » در منطقهء سد ، بلندى كوه بلق حدود 300 متر است و ميانگين پهناى درّهء ضيقه حدود 230 متر . البته پهناى درّه در بخشهاى ميانى به 500 متر نيز مىرسد و كمكم تا 190 متر تنگ مىشود . سپس ناحيهء شمالى - يعنى ناحيهء دست راستى كسى كه رو به روى سد مىايستد - همچنان پيش مىرود ، امّا ناحيهء ديگر باز و گسترده مىگردد . سبائيان كهن ، همينجا را براى ساختن سد برگزيدند و بر پهناى درّه ديوار استوارى برآوردند كه راه را بر سيلابها مىبست و آنها را در پشت خود گرد مىآورد . و در دو سوى راست و چپ ديوارهء سد ، دو دهانه نهادند ، در گوشهء راست ، از كوه كه همچنان ادامه داشت به عنوان يك ديوار استفاده كردند و به موازات آن ديوار استوار ديگرى ساختند . اما در برابر دهانهء چپ ( سمت جنوب ) كه بزرگتر بود و دو بخشى ، دو ديوار بزرگ ساختند كه تا مسافت نه چندان كمى پيش مىرفتند و به آبگير با سنگ ساختهء بزرگى مىرسيدند كه در همه سوى آن ، دهانههاى بسيارى نهاده بودند و از هر دهانه ، كانالى كشيده بودند كه به سويى از آن سرزمين گسترده پيش مىرفت و آب را بدانجا مىرساند . « 3 »
هامش
( 1 ) . احمد فخرى ، همان ، 181 .
( 2 ) . محمد بروك نافع ، همان ، 82 .
( 3 ) . احمد فخرى ، همان ، 181 .