5 . درّهء « رماع » ، كه از بلندىهاى شمال « ذمار » سرچشمه مىگيرد و چند آبريزه نيز بدان مىپيوندد و در شمال « فازه » به درياى سرخ مىريزد .
6 . درّهء « زبيد » ، كه از درّههاى پرآب است و سرچشمههايش در بلندىهاى استان « آب » جاى دارد و در غرب شهر « زبيد » به درياى سرخ مىريزد .
7 . درّهء « نخله » ، كه در شمال « خوضه » به درياى سرخ مىريزد . درّهء « رسبان » و درّهء « موزع » را نيز بايد به اينها افزود .
درّههاى ياد شده همه رو به سوى غرب دارند . اما درّههايى كه رو به سوى شرق مىروند اينهايند :
1 . درّهء « جوف » ، كه چندين درّهء ديگر نيز به آن مىپيوندد .
2 . درّهء « مأرب » ، كه از كوه « بلق » سرچشمه مىگيرد و رو به شرق در دوازده كيلومترى سدّ مآرب ، از شهر مآرب مىگذرد .
3 . درّهء « حريب » ، كه از بلندىهاى « خولان الطيال » سرچشمه مىگيرد .
4 . درّههاى املح و عقيق .
5 . درّهء « بيجان » ، كه از بلندىهاى استان بيضاء سرچشمه مىگيرد و به سوى شمال شرقى تا « بيجان قصاب » پيش مىرود و در آنجا آبهايش در سوى شرق در ريگزارها ( احقاف ) فرو مىرود . « 1 »
اين درّههاى دستهء دوم ، از اين رو كه پايگاه و زيستگاه كسان فراوانى نيز بودهاند ، از ارزش تاريخى ويژهاى برخوردارند . كمبود آب از يك سو ، و نياز مردم اين درّهها - كه بىگمان پرشمار نيز بودند - به كشاورزى از سوى ديگر ، آنان را به انديشه واداشت كه در گذرگاه درّهها ، آببندها و سدهاى بسيارى بسازند . چنان كه مىتوان گفت بر هر درّهاى ، كه مىتوانستند از كنارههاى دو سوى آن بهرهبردارى كنند ، سدى نهادند ، تا آنجا كه به گفتهء همدانى تنها در ايالت « يحصب » هشتاد سد بوده است ، چنان كه شاعرشان گفته است : « در بيشههاى سبز سرزمين يحصب ، هشتاد سد است كه آب روانه مىكند » . « 2 »
ماندههايى از اين سيلبندها هنوز در بستر درهها برجاست . نيز ماندههايى از شهرهايى كه
هامش
( 1 ) . محمود طه ابو العلاء ، همان ، 43 - 52 .
( 2 ) . همدانى ، صفة جزيرة العرب ، 101 .