پيداست كه آيهء ياد شده ، اين گونه برداشتهاى گزافه را برنمىتابد . برداشتهايى همانند آنچه دربارهء تنومندى و تهمتنى فرعونان مصر نيز گفته شده بود و پس از به دست آمدن موميايىهاى آنان ، آشكار شد كه آن برداشتها و پندارها همه گزافه و بىپايه بوده است . « 1 » اگر دربارهء آيهء ياد شده نخواهيم به گزافه بيفتيم ، بايد بگوييم : آرى عاديان تنومند و تهمتن و توانا بودهاند اما نه به آن اندازههاى باورنكردنى ، بلكه به اندازهء گروهى از مردمان درشتاندام و تنومندى كه امروزه نيز گاهگاه اين سو و آن سو ديده مىشوند . « 2 »
مورّخان مسلمان در تفسير اين آيات نيز به خيالپردازى و گزافهگويى افتادهاند : « الم تر كيف فعل ربّك بعاد ارم ذات العماد الّتى لم يخلق مثلها فى البلاد » « 3 » ( آيا نديدى كه پروردگارت با عاد چه كرد [ قوم عادى ] كه در ارم با عظمت و شوكت مىزيستند ، [ شهرى ] كه در هيچ سرزمينى مانند آن نبود ) . كسانى از آنان گفتهاند : « ارم ذات العماد » نام شهرى است كه « شداد بن عاد » در دشتهاى عدن ساخته بود و ساخت آن 300 سال و به گزارشى ديگر 500 سال زمان برده بود ، و عمر خود شداد را 900 سال پنداشتهاند . او اين شهر را براى همسنگى با كاخهاى زرين و سيمين بهشت ، كه در زيرش نهرها جارى است ، ساخت و خواست به اينگونه در همين دنيا براى خود بهشتى فراهم سازد . از اين رو ، به كارگزاران خود - كه بر پايهء پندار اينگونه گزارشگران فرمانروايان همهء جهان بودهاند - فرمان داد تا هر چه طلا ، نقره ، مرواريد ، ياقوت ، مشك ، عنبر و زعفران در كشورهاشان هست ، گرد آورند و براى او بفرستند . انبوهى از
هامش
( 1 ) . محمد سمير عطا پژوهشگر مصرى كه دربارهء عاديان نظرى نو دارد و آنان را سازندگان اهرام مصر مىداند و بر اين سخن خويش دليلهايى مىآورد ، پسنديدنى و پذيرفتنى ، تهمتنى و تنومندى عاديان را نيز پذيرفته و اجساد شگفت و تنومندى را كه در كاوشهاى مصر يافت شده ، پشتوانهء سخن خود ساخته است ، اگر اين سخن او درست باشد كه در سال 1970 در معبد كرنك بازماندههاى انسانى يافت شده كه درازى يكى از اندامهاى او شش متر بوده است و در سال 1980 در منطقهء بنى حميل در استان سوهاج پيكر انسانى به درازى 16 متر به دست آمده ، نيز در سال 1986 در منطقهء العمارى الجديدة در جنوب قاهره پيكر انسانى 16 مترى يافت شده است ، اگر اينها درست باشد غول پيكرى عاديان را گزافه و خرافه پنداشتن ، كمرنگ خواهد شد و پذيرش آن ، اندكى آسان خواهد گشت . در اين باره و نيز دربارهء پيوند اهرام مصر با عاديان بنگريد به :
مجلهء بيّنات ، شمارهء 17 ، ترجمهء گفتگوى مجلهء الحياة با محمد سمير عطا ، نيز شمارهء 21 مقالهء « قوم عاد سازندگان اهرام مصر » در تأييد نظر سمير عطا . ( مترجم )
( 2 ) . محمد مبروك نافع ، عصر ماقبل الاسلام ، 33 .
( 3 ) . سورهء فجر ، آيات 6 - 8 ؛ نيز بنگريد به : تفسير فخر رازى ، 31 / 166 - 169 ؛ تفسير قرطبى ، 20 / 44 - 47 ؛ تفسير طبرى ، 30 / 175 - 178 ؛ تفسير بيضاوى ، 2 / 557 .