گفتنى است كه در اين باره ، يعنى پيوند عربها به ابراهيم ، رويكرد و ديدگاه شگفت ديگرى نيز هست و آن اين كه پيوند عربها به ابراهيم نه بر ساختهء يهوديان كه بر ساختهء پيامبر اسلام ( ص ) است : در « دايرة المعارف اسلام » از « ونسينك » گزارش شده كه « اشپرنگر » نخستين كسى است كه دريافت شخصيت ابراهيم در قرآن كريم ، پيش از آن كه بنيادگذار كعبه شمرده شود ، دگرگونىهايى را پشت سر نهاده است . پس از او « هرگرونى » چنين پنداشت كه ابراهيم در آيهها و سورههاى نخستين سالهاى نزول ، يعنى دوران مكه ، تنها پيامبرى است كه مانند ديگر پيامبران كارش انذار قوم خويش است . « 1 » ابراهيم در آن آيهها و سورهها ، نه با اسماعيل پيوندى دارد ، نه سازندهء كعبه است و نه نخستين مسلمان . در سورههاى مدنى است كه داستان رنگ ديگرى مىگيرد و ابراهيم ، مسلمانى يكتاپرست شمرده مىشود كه دين ابراهيمى را بنياد مىنهد و با يارى پسرش اسماعيل خانهء كعبه را برمىافرازد .
اما اين كه چرا پيامبر چنين كرده و عربها را به دروغ به ابراهيم پيوند داده است ، از ديد اين خاورپژوهان چنين بوده كه پيامبر مىخواسته با اين شيوه براى خويش يارانى فراهم كند ، زيرا چون او دعوت خويش را آشكار كرد و مردم مكّه با او از در دشمنى درآمدند ، ناچار شد به دنبال پناهگاهى و يارانى برخيزد ، و اين جا بود كه تيزهوشى و زيركى ، اين راه را پيش پاى او نهاد كه با پيوند دادن عربها به ابراهيم ، آنها را با يهودىها خويشى و پيوند دهد و دين خويش را ادامهء دين يهودى ابراهيم بشمارد و به اين شيوه از آزار و دشمنى آنان ايمن بماند .
بعدها نيز كه مكّه همهء انديشهء پيامبر را به خويش مشغول داشته بود ، در ادامهء طرح پيشين ، و استوارى بيشتر آن ، ابراهيم را بنيادگذار كعبه نيز خواند ، با اين كه هيچ دليل تاريخى ، بودن ابراهيم و اسماعيل را در مكه گواهى نمىكند . « 2 »
هامش
بنگريد به كتاب مؤلف اسرائيل ، 210 - 213 .
( 1 ) . اشارهء « هرگرونى » به اين آيهها و سورههاست كه همه مكىاند : ذاريات ، آيات 24 - 37 ؛ حجر ، آيات 51 - 59 ؛ صافات ، آيات 83 - 113 ؛ انعام ، آيات 74 - 83 ؛ هود ، آيات 69 - 76 ؛ مريم ، آيات 41 - 50 ؛ انبياء ، آيات 51 - 73 ؛ عنكبوت ، آيات 16 - 27 .
( 2 ) .T . Andrae , Mahomet , sa Vie et sa Doctrine , Paris ,1945 ،pp. 737 - 9 .Pere Lammens , L'ammens , L'Islam , Groyance et Institution ,1926 ،pp. 28 - 33 .Alfred Guillaume , Islam , pp .2 - 61 .
نيز : ج . ديمومبين ، النظم الاسلامية ، ترجمه : شماع و سامر ، بغداد ، 1952 ، ص 66 - 68 ؛ طه حسين ، فى الادب الجاهلى ، 26 - 29 ؛ مدخل الى القرآن الكريم ، 155 - 156 ؛ دائرة المعارف الاسلامية ، 1 / 146 .