اسماعيل را به مكه مىبرد و در آنجا براى او پرستشگاهى مىسازد ، و تاكنون كسى دربارهء اين كه سازندهء آن پرستشگاه ابراهيم بوده ، نزاعى نداشته است تا كسى بگويد ، محمد ( ص ) براى اين كه مقام ابراهيم را بالا برد و او را بزرگ وانمايد ، ساختن كعبه را به او نسبت داده است . افزون بر اين كه از ديد مسلمانان ، نه تنها كعبه كه همهء مسجدها خانهء پروردگارند ، اما ارزش كعبه از اين جاست كه نخستين خانهاى است كه در مكه به نام خدا و براى مردم ساخته شده است . نشانهء آشكار ديگرى بر اين كه پيامبر ( ص ) كعبه را ابزار دعوت دينى خويش نساخت ، اين است كه تا در مكّه به سر مىبرد ، به يارانش گفته بود و به سوى بيت المقدس نماز بگزارند . « 1 » از اينها گذشته ، آيا پيروان اين ديدگاه - چه يهودى و چه مسيحى - سخن تورات را باور ندارند كه مىگويد : ابراهيم در شكيم و بيت ايل و بلوطستانهاى حبرون و . . .
پرستشگاهها و قربانگاههايى ساخت . « 2 » اگر اينها را باور دارند ، چرا ساختن پرستشگاهى ديگر ( كعبه ) را دروغ مىشمارند ؟
5 . اين ديدگاه كه پيامبر ( ص ) تا در مكه بود از پيوند عربها با ابراهيم سخنى نگفت و چون به مدينه هجرت نمود ، خواست از راه ابراهيم و اسماعيل ، عربها را - كه خود از آنان بود - با يهودىها پيوند و خويشى دهد ، پيش و بيش از آن كه شك و شبههاى دربارهء قرآن پيش آورد ، تورات را بىپايه مىشمارد ، زيرا تورات آشكارا از پيوند ابراهيم و اسماعيل سخن گفته و شمارى از قبيلههاى عرب را از تبار اسماعيل دانسته است . « 3 »
6 . ونسنيك آنگاه كه مىخواهد بر سخن خويش از سورههاى مكى گواه آورد ، به عمد تنها از سورههايى نام مىبرد كه ياد ابراهيم جداى از اسماعيل و عرب ، در آنها آمده است ، و از اين رو از سورهء ابراهيم ، با اين كه سورهاى مكى است ، چشم مىپوشد ، زيرا اين سوره با ديدگاه او سازگارى ندارد و آيات آن نشان مىدهد كه ابراهيم و اسماعيل ، كعبه را با هم ساختهاند و به دعا از خدا خواستهاند تا آنان و تبارشان را راه نمايد و از بتپرستى دور دارد ، نيز نشان مىدهد كه ابراهيم زن و ذريّهء خويش را در آن بيابان خشك كنار خانهء خدا جاى داده و از خداوند خواسته تا آنان را روزى دهد و خدا را به خاطر بخشيدن اسماعيل و اسحاق به او ، سپاس گفته است و . . . از زبان قرآن بخوانيم : « آنگاه كه ابراهيم گفت : خدايا اين شهر را امن و
هامش
( 1 ) . دائرة المعارف الاسلامية ، 1 / 146 - 147 .
( 2 ) . سفر پيدايش ، 12 : 7 - 8 ، 13 : 18 .
( 3 ) . سفر پيدايش ، 25 : 12 - 18 .