و از اينجاست كه قرآن از آفت دگرگونى ، تحريف و گسستگى سند سالم ماند و به سرنوشت كتابهاى پيشين دچار نيامد ، كتابهايى كه خداوند خود نگهبانى آنها را بر عهده نگرفته بود و به مردم واگذاشته بود . چنان كه در اين آيه آمده است : « و عالمان ربّانى و احبار كه پاسدارى كتاب خدا از آنان خواسته شده بود » . « 1 »
راز اين دوگانگى نيز در اين است كه ديگر كتابهاى آسمانى براى روزگارى ويژه فرستاده شده بودند و نه براى هميشه ، و قرآن آمده بود تا در عين راست شمردن و تصديق كتابهاى پيشين ، بر آنها برترى يابد و براى هميشه بماند ، چنان كه در اين آيه بدان اشارت شده : « ما اين كتاب را كه همخوان با ديگر كتابهاى آسمانى و حاكم بر آنهاست ، به راستى و درستى بر تو فرو فرستاديم » . « 2 »
آرى ، قرآن همهء حقايق ثابتى را كه در آن كتابها بود ، همراه با افزونىهايى كه خدا خواسته ، دربر دارد ، و كمبودهاى آنها را جبران مىكند . از اين روى خدا خواست تا اين كتاب چونان حجتى براى هميشه بماند ، و آنچه را خدا بخواهد ، اسباب و ابزارش را نيز فراهم مىكند كه او دانا و استواركار است . « 3 »
با اين همه شگفتا كه پژوهشهايى كه در تاريخ كهن انجام گرفته ، از اين چشمهء جوشان بىبهره مانده است . گويا از اين روى كه تا همين نزديكىها ، اينگونه پژوهشها تقريبا ويژهء شرقشناسان و شاگردان نامسلمان عرب آنها بود ، و آنان و اينان در پژوهشهاى خود به سراغ رويدادهايى كه گزارش آنها در قرآن آمده بود ، نمىرفتند ، شايد از اين رو كه اينگونه پژوهشها با اهداف آنها همخوان نبود و يا به دلايلى آنها را خوش نمىآمد . محققان عرب نيز گويا پژوهش در اين باره را چون با دشوارىهايى همراه مىديدند ، از آن چشم مىپوشيدند .
بارى ، چشمپوشى از قرآن - به هر دليل كه بود - پژوهش در تاريخ كهن را به زيانى سنگين دچار ساخت و آن را از استوارترين و درستترين مآخذ ، بىبهره نمود ، و دردا كه اين داستان اسفانگيز و زيانخيز هنوز نيز ادامه دارد ، حتى بعد از آنكه پارهاى از مسلمانها به گونهء تخصصى به تاريخ كهن پرداختند و حتى يكى دو تن از آنان در پژوهشهاى خود به قرآن نيز رو كردهاند ، با اين حال ، پژوهشگران متخصص در تاريخ كهن خاور نزديك ، در اين
هامش
( 1 ) .« وَ الرَّبَّانِيُّونَ وَ الْأَحْبارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتابِ اللَّهِ »( سورهء مائده ، آيهء 44 ) .
( 2 )« وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ الْكِتابِ وَ مُهَيْمِناً عَلَيْهِ »( سورهء مائده ، آيهء 48 ) .
( 3 ) . محمّد عبد الله دراز ، النبأ العظيم ، 13 - 14 .