است ( يعنى
Colonisation
) . دربارهء اين موضوع بنگريد به مقالهء من در مجلّهء « سياست » حيدرآباد ، ماه ژوئن 1940 .
« إنّهم مهاجرون حيث كانوا » ( 100 ) يعنى پيمبر ( ص ) ايشان را از رها كردن جايگاههاى زندگانى خود و رفتن به مدينه ، استثنا كرده است .
( 1 ) ( هدم ) بنگريد : « دمى » .
( 2 ) ( هدن ) « هدنة » ( 11 ، 369 ) : به معنى صلحى است كه پس از پيكار ، براى زمانى معين ميان دو طرف جنگ ، پديد مىآيد .
( 3 ) ( هرس ) « أهدى له . . . هريسا » ( 20 ) الهريس ( حليم ) خوراكى است كه از دانهء كوبيده و گوشت ، درست مىشود .
( 4 ) ( هلل ) « لا إهلال » ( حاشيهء 6 ) ، شايد اين واژه ، تصحيف گشته است ، بنگريد : « سلّ » . و أهلّ السيف بفلان : شمشير در وى كند گشت .
( 5 ) ( همل ) « فى الهاملة الرّاعية . . . فى الهمولة الرّاعية » ( 170 ) : همولة و هاملة : شترى است كه به حال خود رها شده و خود مىچرد .
( 6 ) ( هوم ) « هام » ( 5 ) مفرد هام ، « هامة » است و آن ، سر هر چيز و نيز سر انسان است .
( 7 ) ( هيج ) « إذا كان بين النّاس هيج » ( 105 ) الهيج : نام پيكار و نيرنگ است .
( 8 ) ( همينطور ) « المهيمن » ( 21 ) ، المهيمن يكى از نامهاى خداى - تعالى - است و در قرآن نيز آمده است . اين نام از آمن غيره من خوف ، گرفته شده است . همينطور و أمن ، به يك معنى است ؛ همچنين است هيمن و آمن ( مانند : هات و آت ) ، هاء زايد است .
( 9 ) ( يد ) « يعطوا الجزية عن يد » ( 27 ) ؛ « جزاء عن أيديهم فى الدّنيا » ( 290 ) ، عن يد : از روى نيرومندى و توانايى . در قرآن آمده است :
« حَتَّى يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَنْ يَدٍ وَ هُمْ صاغِرُونَ »
.
« ثمّ كلّ ذى يد » ( 301 ) ؛ إلّا من كان منهم على غير ذى يد حبيسا عن الدّنيا » ( 290 ) ذويد : داراى كار و حرفه . « خالد و المسلمون لكم يد على من بدّل صلح خالد » ( 340 ) ، اليد : يارى كردن .
( 10 ) ( يفع ) « يافع » ( 3 / ب ) ، اليافع : بلند ، و الا .
( 11 ) ( يمن ) بنگريد : « شأم » .
( 12 ) ( ينع ) « فإذا أينعت ثمارهم » ( 124 ، 246 / ه ) ، أينعت : زمانى كه ميوهها برسند .
( 13 ) ( يوم ) « لم يقم على عهد أهل الأيّام لنا و لم يف به أحد » ( 315 ) ، أهل الأيّام : به كسانى مىگفتند كه در نخستين جنگهاى مسلمانان با ايرانيان شركت داشتند و پس از پيروزيهايى ، بازگشتند . مسلمانان بار ديگر پس از بازگشت ، حمله بردند . اين سپاهيان ، مسلمانانى را كه پيش از خود كارزار كرده بودند ، « أهل الأيّام » ناميدند . ( بنگريد : واژهنامهء پايان تاريخ طبرى ، چاپ ليدن ) .