ناشى از عدم تأمل وفقدان إمعان است ، ودليل تام است بر آنكه در حبّ تصحيح مفتريات اسلاف خود ، به مدلولات صريحه هم وانمىرسد ، قاعده نحويه را كه أطفال هم لحاظ آن دارند ، از دست مىدهد ، وانهماك عظيم در وهم وخبط دارد ! چه روايتي كه در آن اين تأويل عليل جارى كردن مىخواهد ، در “ صحيح بخارى “ به اين ألفاظ مروى است :
إن النبيّ صلى الله عليه [ وآله ] وسلّم نهى عن المتعة ، وعن لحوم الحمر الأهليه زمن خيبر ( 1 ) .
ومثله ألفاظ الترمذي كما سمعت ( 2 ) .
وفي سنن النسائي : يوم خيبر ، بدل : زمن خيبر ( 3 ) .
وظاهر است كه اگر كسى ‹ 1064 › كتابي از مختصرات نحو را هم اتقان كند ، نخواهد گفت كه : در اين روايت لفظ ( زمن خيبر ) يا ( يوم خيبر ) متعلق است به ( لحوم حمر اهليه ) ; زيرا كه از مقررات ومسلّمات نحويّين است كه : ظرف متعلق نمىشود مگر به فعل يا شبه فعل ، پس لفظ ( زمن خيبر ) يا ( يوم خيبر ) در اين روايت اگر متعلق شود به ( لحوم الحمر الأهلية ) ، لازم آيد تعلق ظرف به لفظ ( لحوم ) ، ولفظ ( لحوم ) نه فعل است ونه شبه فعل ; اين معنا را
هامش
1 . صحيح بخارى 6 / 129 .
2 . سنن ترمذى 2 / 295 .
3 . سنن نسائي 6 / 126 . تعبير ( زمن خيبر ) در روايت ترمذى است .