الَّذِي أَحَلَّنا
آن خداوندى كه فرود آورد ما را
دارَ الْمُقامَةِ
بسراى اقامت كه جنّت است و ازو انتقال بموضعى ديگر نخواهد بود
مِنْ فَضْلِهِ
از بخشش و كرم خود نه به عمل ما
لا يَمَسُّنا
نمىرسد ما را
فِيها
درين سراى اقامت
نَصَبٌ
رنجى جهت طلب معيشت و سائر مشقتها كه در دنيا بوده
وَ لا يَمَسُّنا فِيها
و نمىرسد ما را در اينجا
لُغُوبٌ
ماندگى و ملال چه كلفتى و محنتى نيست در وى بلكه همه عيش است و حضور و فرح است و سرور
وَ الَّذِينَ كَفَرُوا
و آنان كه نگرويدند به خدا و رسول او
لَهُمْ نارُ جَهَنَّمَ
مر ايشان راست آتش دوزخ
لا يُقْضى
حكم كرده نشود
عَلَيْهِمْ
بر ايشان به مرگ وقتى كه در دوزخ باشند
فَيَمُوتُوا
تا بميرند و از عذاب بازرهند
وَ لا يُخَفَّفُ
و تخفيف كرده نمىشود
عَنْهُمْ
از ايشان
مِنْ عَذابِها
چيزى از عذاب دوزخ بلكه هرگاه كه آتش فرونشيند زياده كنند احراق و التهاب او را
كَذلِكَ
مانند اين پاداش
نَجْزِي
جزا مىدهيم
كُلَّ كَفُورٍ
هر ناسپاسى را كه در كفر و كفران به نهايت رسيده باشد
وَ هُمْ
و ايشان يعنى كافران
يَصْطَرِخُونَ
فرياد مىخواهند
فِيها
در دوزخ و مىگويند
رَبَّنا
اى پروردگار ما
أَخْرِجْنا
بيرون آر ما را و به دنيا فرست
نَعْمَلْ صالِحاً
تا بكنيم عمل پسنديده
غَيْرَ الَّذِي
جز آنكه
كُنَّا نَعْمَلُ
بوديم كه عمل مىكرديم چه اكنون عذاب را معاينه ديديم و دانستيم كه كردار ما در دنيا شايسته نبود حق سبحانه فرمايد
أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ
كه آيا ما زندگانى نداديم و عمر ارزانى نداشتيم شما را
ما يَتَذَكَّرُ
آن مقدار كه پند گيرد
فِيهِ
در ان عمر
مَنْ تَذَكَّرَ
هر كه خواهد پند گيرد مراد عمرى است كه مكلّف درو متمكن باشد از تفكّر و تذكّر و گفتهاند آن ما بين بيست و شصت است و در زاد المسير آورده كه هفتاد است كه آخر زمان تذكر باشد زيرا كه بعد از ان زمان هرم است مقصود سخن آنكه شما را عمر داديم براى آنكه متّعظ و متنبه گرديد
وَ جاءَكُمُ النَّذِيرُ
و آمد بشما بيمكننده يعنى پيغمبرى كه شما را پند مىداد يا كتاب يا عقل يا مرگ خويشان و همسايگان كه كفى بالموت واعظا و اكثر علما برآنند كه مراد از نذير شيب است كه زمان شيب فرونشاننده شعله حيات است و موسم پيرى زنگ فزاينده آئينه ذات مثنوى
نوبت پيرى چو زند كوس درو * دل شود از خوشدلى و عيش فرو
در تن و اندام چو آيد شكست * لرزه كند پاى ز سستى چو دست
موى سفيد از اجل آرد پيام * پشت خم از مرگ رساند سلام
دولت اگر دولت جمشيديست * موى سفيد آيت نوميدى است
در موضح آورده كه چون دوزخيان استغاثه كنند و به فرياد آيند و گويند كه خدايا ما را باز به دنيا فرست تا عمل خير كنيم به مقدار زمان دنيا يعنى از اوّل ابداع تا آخر انقطاع فرياد كنند حق سبحانه فرمايد كه زندگانى دادم شما را و نذير فرستادم بشما گويند بلى زندگانى يافتيم و نذير را ديديم خداى تعالى فرمايد
فَذُوقُوا
پس بچشيد عذاب دوزخ را
فَما لِلظَّالِمِينَ
پس نيست مر ستمكاران يعنى مشركان را
مِنْ نَصِيرٍ
هيچ يارى كه عذاب