إِلَيْهِ يُرَدُّ
بسوى خداى بازگردانيده شود
عِلْمُ السَّاعَةِ
دانستن قيامت يعنى چون از ان سؤال كنند علم آن حواله به حضرت الهى مىبايد كرد كه كسى جز او نداند
وَ ما تَخْرُجُ مِنْ ثَمَراتٍ
و بيرون نيابد هيچ ميوه
مِنْ أَكْمامِها
از غلافهاى خود
وَ ما تَحْمِلُ
و بار نگيرد
مِنْ أُنْثى
هيچ ماده از انسان و سائر حيوانات
وَ لا تَضَعُ
و ننهد بار خود را
إِلَّا بِعِلْمِهِ
مگر به دانش خداى يعنى چنانچه قيامت را او داند علم ثمار و نتاج نيز خاصه او است
وَ يَوْمَ يُنادِيهِمْ
و روز كه بخواند خداى تعالى مشركان را و از روى توبيخ گويد
أَيْنَ شُرَكائِي
كجااند انبازان من بزعم شما
قالُوا آذَنَّاكَ
گويند خداوندا نداى ترا شنوديم و گفتيم
ما مِنَّا
نيست از ما
مِنْ شَهِيدٍ
هيچ گواهىدهنده بر شرك ايشان چه ما از ايشان تبرا كرديم
وَ ضَلَّ عَنْهُمْ
و گم شود از مشركان
ما كانُوا يَدْعُونَ
آنچه بودند كه مىپرستيدند
مِنْ قَبْلُ
پيش از قيامت يعنى بتان را كه در دنيا مىپرستيدند در ان روز نه بينند يا از ايشان مدد نيابند
وَ ظَنُّوا
و يقين دانند كه از عذاب و عقوبت
ما لَهُمْ
نيست مر ايشان را -
مِنْ مَحِيصٍ
هيچ گريزگاهى
لا يَسْأَمُ الْإِنْسانُ
ملول نمىشود كافر
مِنْ دُعاءِ الْخَيْرِ
از خواهش نيكى درين جهان چون نعمت و امثال آن
وَ إِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ
و اگر برسد او را بدى چون تنگدستى و بيمارى
فَيَؤُسٌ
پس نااميد است از راحت
قَنُوطٌ
اميد برنده از رحمت و ياس و قنوط صفت كافران و گمراهان است
وَ لَئِنْ أَذَقْناهُ
و اگر بچشانيم ما آن كافران را
رَحْمَةً مِنَّا
بخششى و بخشايشى از نزديك ما چون تندرستى و توانگرى
مِنْ بَعْدِ ضَرَّاءَ مَسَّتْهُ
از پس سختى كه به او رسيده باشد -
لَيَقُولَنَّ
هر آئينه گويد
هذا
اين خير و عافيت
لِي
براى من است و من مستحق آنم يا دايم مرا خواهد بود و زوال نخواهد يافت
وَ ما أَظُنُّ السَّاعَةَ قائِمَةً
و گمان نمىبرم قيامت را برخاسته يعنى حاضر شده مراد انكار حشر و بعث است
وَ لَئِنْ رُجِعْتُ
و اگر بازگردانند مرا
إِلى رَبِّي
بسوى پروردگار من يعنى بر وجهى كه مسلمانان توهم كردهاند قيامت قائم شود و مرا برانگيزند
إِنَّ لِي عِنْدَهُ لَلْحُسْنى
به درستى كه مراست نزد او آنچه نيكوتر باشد يعنى استحقاق من مر نعمت و كرامت را ثابت است خواه در دنيا خواه در عقبى مصرعه زهى تصور باطل زهى خيال محال امام ثعلبى رح از حسن بن محمد بن على ابن ابى طالب رضى اللّه عنه نقل مىكند كه كافر را دو تمناى عجيب است يكى در دنيا كه مىگويد روز قيامت نعيم بهشت مرا خواهد بود و يكى در عقبى كه خواهد گفت يا ليتنى كنت ترا به او هيچ كدام ازين دو تمنا وجود نخواهد گرفت
فَلَنُنَبِّئَنَّ الَّذِينَ
پس خبر كنيم آنان را كه نهگرويدند
كَفَرُوا بِما عَمِلُوا
به آنچه كردند از كفر و تكذيب و اين اخبار بتعذيب خواهد بود
وَ لَنُذِيقَنَّهُمْ
و هر آئينه بچشانيم ايشان را
مِنْ عَذابٍ غَلِيظٍ
از عذاب درشت و بزرگ و بديشان رسد عكس آن كه اعتقاد كرده بودند از نعمت و كرامت .