فَلَمَّا رَأَوْا
پس آن هنگام كه بديدند
بَأْسَنا
سختى عذاب ما در دنيا
قالُوا
گفتند
آمَنَّا
ايمان آورديم
بِاللَّهِ وَحْدَهُ
به خداى تعالى حال آنكه يگانه است بىشريك و انباز
وَ كَفَرْنا
و كافر شديم
بِما كُنَّا بِهِ مُشْرِكِينَ
بهآنچه بوديم به آن شركآرندگان يعنى كافر شديم به بتان
فَلَمْ يَكُ يَنْفَعُهُمْ
پس نبود كه سود كند ايشان را
إِيمانُهُمْ
ايمان ايشان
لَمَّا رَأَوْا بَأْسَنا
آن هنگام كه ديدند عذاب ما را زيرا كه در وقت معاينه عذاب تكليف مرتفع مىشود و ايمان در زمان تكليف مقبول است نه در وقت باس
سُنَّتَ اللَّهِ
سنت نهاد خداى سنتنهادنى
الَّتِي قَدْ خَلَتْ
آن سنتى كه گذشته است
فِي عِبادِهِ
در بندگان وى از امم ماضيه كه ايمان بأس بههيچوجه مقبول نيست
وَ خَسِرَ
و زيانكار شدند
هُنالِكَ الْكافِرُونَ
آن زمان ناگرويدگان يعنى خسران ايشان به آن وقت ظاهر شد و اگرچه در خسران بودند همه عمر
سورة فصلت
مكية و هى اربع و خمسون آية -
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ حم
اسم اعظم الهى در حروف مقطعه مخفى است و هر كسى را بر استخراج آن دسترس نيست و گفتهاند حا اشارت است به حكمت و ميم به منت يعنى حق سبحانه را منت است بر مؤمنان بتنزيل حكمت صاحب بحر الحقائق فرمود كه حم اشارت است به آن چيزى كه ميان حق تعالى و حبيب او است و هيچ ملك مقرب و بنى مرسل بدان پى نبرد چه حا و ميم دو حرف است در وسط اسم رحمن و همين دو حرف در وسط اسم محمد ص نيز آمده پس بسر حرفين در اسمين قسم ياد مىكند كه اين قرآن
تَنْزِيلٌ
فروفرستادهشده است
مِنَ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ
از خداوند بخشنده بهدايت نفوس عوام مهربان به رعايت قلوب خواص و اضافت تنزيل بدين دو اسم استدلال مىتوان كرد بر آنكه مصالح دينى و دنيوى و صورى و معنوى وابسته به قرآن است ، و اين فرو فرستادن
كِتابٌ فُصِّلَتْ
كتابى است پيدا كرده شده
آياتُهُ
آيتهاى وى و مبين گشته بامر و نهى و وعده وعيد
قُرْآناً عَرَبِيًّا
در حالتى كه قرآنى است تازى يعنى بلغت عرب تا به سهولت خوانند و فهم كنند و آيات او تفصيل يافته است
لِقَوْمٍ يَعْلَمُونَ
براى گروهى كه گردانند از اهل دانش و شناسند كه نزول او من عند اللّه است -