ادْخُلُوا
درآييد
أَبْوابَ جَهَنَّمَ
بدرهاى هفتگانه دوزخ كه براى شما بخش كرده شده است يعنى هر طايفه بدركه درآييد
خالِدِينَ فِيها
جاويدماندگان در ان
فَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ
پس بد آرامگاهى است متكبران را دوزخ
فَاصْبِرْ
پس شكيبائى كن اى محمد بر ايذاى قوم
إِنَّ وَعْدَ اللَّهِ حَقٌّ
به درستى كه وعده خداى تعالى به نصرت اوليا و هلاكت اعداء درست و راست است و بىشك واقع خواهد شد
فَإِمَّا نُرِيَنَّكَ
پس اگر بنمائيم به تو
بَعْضَ الَّذِي
برخى آنچه
نَعِدُهُمْ
وعده دادهايم ايشان را از قتل و اسر خود آن است
أَوْ نَتَوَفَّيَنَّكَ
يا اگر بميرانيم ترا پيش از ظهور آن عذاب
فَإِلَيْنا يُرْجَعُونَ
پس بسوى ما بازگردانيده خواهند شد روز قيامت و جزاى خود خواهند يافت يعنى بههيچوجه ايشان را فرونخواهيمگذاشت و حق سبحانه در دنيا بعضى از عذاب كفّار را به حضرت سيّد ابرار صلى اللّه عليه و سلّم نمود از قتل و اسر و قحط و جز آن و باقى عقوبات ايشان را در عقبى خواهد نمود بيت
دوستان اندر دو عالم شاد و خرّم مىزيند * دشمنان در محنت و غم اين سرا و آن سرا
آوردهاند كه كفّار مكّه از روى جدال اقتراح آيات متكاثره مىكردند چنانچه تفجير عيون و اظهار بساتين و صعود بر آسمان بحضور ايشان بر وجهى كه در سوره بنى اسرائيل گذشت حق سبحانه آيت فرستاد كه
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا رُسُلًا
و به تحقيق كه فرستاديم ما پيغمبران را
مِنْ قَبْلِكَ
پيش از تو
مِنْهُمْ
بعضى از ايشان
مَنْ قَصَصْنا عَلَيْكَ
آنهااند كه خواندهايم قصهاى ايشان بر تو كه آن بست و نه پيغمبراند
وَ مِنْهُمْ مَنْ لَمْ نَقْصُصْ
و بعضى از ايشان آنانند كه قصّه ايشان نخواندهايم
عَلَيْكَ
بر تو امّا نام ايشان دانسته چون اليسع و غير او و بعضى آنست كه نه نام ايشان دانسته و نه قصّه ايشان شنيده جمعى بر آناند كه مجموعه انبياء ع هشت هزار بودهاند چهار هزار از بنى اسرائيل و چهار هزار از ساير خلق و مشهور آنست كه صد و بست و چهار هزار و چند بودند و در ايمان بر ايشان تفصيل و تعديد و عدد و معرفت ايشان بانساب و أسامى شرط نيست
وَ ما كانَ لِرَسُولٍ
و نبود هيچ پيغمبرى را و نتوانست
أَنْ يَأْتِيَ بِآيَةٍ
آنكه بيارد معجزه كه نشانه نبوت او باشد
إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ
مگر به دستورى خدائى و حكم و فرمان او يعنى شما از پيغمبر من اقتراح معجزات مىكنيد و او مستقل نيست در نمودن آن بىامر من و من حكمت در عدم وقوع آن مىبينم
فَإِذا جاءَ أَمْرُ اللَّهِ
پس چون بيايد فرمان خدا به عذاب مقترحان معجزات بعد از وضوح آيات
قُضِيَ
حكم كرده شود
بِالْحَقِّ
به راستى يعنى مشرك مبطل معذب گردد و مؤمن محق نجات يابد
وَ خَسِرَ
و زيان كنند
هُنالِكَ الْمُبْطِلُونَ
آنجا ناراستان و معاندان كه بعد از ديدن معجزه كه دلالت بر نبوت مىكند ديگر معجزه مىطلبند .