ض . عب . ش . والدارمي وابن جرير وابن المنذر . ق ( 1 ) .
و از اين روايات ظاهر است كه ابوبكر در مسائل دينيه حكم به رأى داده ، و شناعت حكم به رأى در مسائل شرعيه در كمال ظهور است ، و عجب آن است كه كلام ابى بكر كه اين است : ( إن كان خطأً فمنّي و من الشيطان ) ، دلالت دارد بر آنكه حكم از جانب شيطان مىباشد ، و اهل سنت چنان بى باكى اختيار كردهاند كه قتال معاويه و امثال او را با جناب امير ( عليه السلام ) نيز موجب تهجين ندانند ، بلكه آن را مشتمل بر اجر واحد مىپندارند ، و هرگاه خود ابوبكر اعتراف كرده كه اين حكم او در صورت خطا از شيطان است ، پس در حقيقت اعتراف به شناعت حكم خود كرد ; زيرا كه جسارت بر امرى كه احتمال شنيع داشته باشد - يعنى بر بعض تقدير مستند باشد به شيطان - به غايت قبيح است ; زيرا كه معتقدين او ، بعدِ سماع حكم او عمل بر آن ‹ 346 › خواهند كرد ، و حال آنكه نزد خودش محتمل است كه آن حكم شيطانى باشد نه فرمان ربانى ، و ظاهر است كه خليفه براى بيان احكام حقانيه منصوب است ، نه براى اشاعه هواجس نفسانيه و احكام شيطانيه .
و مع هذا كسانى كه به رأى و قياس عمل مىكنند ، نزد عمر اعداء سنن و ضالّين و مضلّين اند ، چنانچه ولى الله در “ ازالة الخفا “ آورده :
أخرج أيضاً - أي الإمام أبو القاسم إسماعيل بن محمد بن الفضل الطلحي - في كتاب الحجّة - : عن سعيد بن المسيب ، قال : قام
هامش
1 . [ الف ] في ذكر كلالة في ذكر مانع الإرث من كتاب الفرائض من حرف الفاء . [ كنزالعمال 11 / 79 ] .