اما آنچه گفته : و نيز خبر پيغمبر صلى الله عليه [ وآله ] و سلم در حق كسى كه بلاواسطه از آن جناب شنيده مفيد علم يقين است بلاشبهه .
پس مردود است به اينكه : چون آن كس بلاواسطه شنيدن خود ، آن خبر را از پيغمبر خدا ( صلى الله عليه وآله و سلم ) بر منازع و مخاصم خود به شاهد و بينه اثبات نكند ، تنها علم او موجب الزام و قطع حجت منازع و مخاصم نتواند شد ، با آنكه به دلائل قاطعه به اثبات رسانيديم كه اين خبر كذب و دروغ محض است .
اما آنچه گفته كه : عمل به سماع خود واجب است .
پس مدفوع است به چند وجه :
اول : آنكه اهل حجاز جايز نداشتهاند حاكم را كه به علم خود حكم كند ، چنانچه بخارى در كتاب الاحكام از “ صحيح “ خود در باب الشهادة تكون عند الحاكم . . إلى آخره گفته :
قال أهل الحجاز : الحاكم لا يقضي بعلمه ، شهد بذلك في ولايته أو قبلها ، ولو أقرّ خصم عنده لآخر بحقّ في مجلس القضاء ; فإنه لا يقضي عليه - في قول بعضهم - حتّى يدعو بشاهدين فيحضرهما إقراره ( 1 ) .
هامش
1 . [ الف ] كتاب الأحكام . [ ب ] صحيح البخارى 9 / 69 . [ صحيح بخارى 8 / 113 ( چاپ دارالفكر بيروت ) ] .