تنبيه نهم : حكم تعارض ضررين
اگر دو ضرر با هم تعارض پيدا كنند ، دو صورت دارد : يا اينكه دو ضرر متعارض ، به يك شخص وارد شده است ، يا اينكه دو ضرر متعارض به دو شخص وارد شده است .
صورت اوّل : اگر تعارض دو ضرر ، نسبت به يك شخص باشد ، مثل اينكه شخص بيمار به واسطه خوردن دارو از بعضى جهات متضرّر شود ، و از جهاتى ديگر نفع ببرد ؛ حكم اين فرض واضح است ، يعنى بر او واجب است ضرر أقوى را ترك ، و ضرر ضعيف تر را بگيرد ، و اگر هر دو ضرر - بيمارى و دارو - مساوى هستند ، در قبول هر كدام مخيّر است .
البته اين در صورتى است كه قائل شويم ضرر زدن به نفس مطلقاً حرام است . ولى بر سر اين مسئله اختلاف است كه آيا اضرار به نفس به طور مطلق حرام است ؟ حتى اگر غرض عقلايى بر آن مترتب باشد ؟ يا نه ؟
پاسخ اين است كه حكم به تحريم به طور مطلق ، هر چند مشهور است ولى از جانب برخى معاصرين مورد تأمل واقع شده ، به جهت اينكه دليلى كه دلالت بر حرمت مطلق كند نداريم .