به بطلان وضوى كسى كنيم كه او را با اكراه مجبور به استعمال آب كردهاند ، در حالى كه آب براى او ضرر دارد ؛ كدام وجدان سالمى حكم مىكند كه وضوى چنين كسى باطل باشد ؟ !
از آنچه گفتيم معلوم شد كه در محل بحث ( جايى كه وضو ضرر دارد ، و شخص جاهل به ضرر است ) ، مكلّف مأمور به تيمّم نيست ، بلكه واقعاً مأمور به وضو است . و آنچه در « عروه » گفته است كه وضوى چنين شخصى باطل است ، زيرا در واقع امر به وضو نشده بوده ، حرف درستى نيست ؛ مگر اينكه بگوييم ايشان در اين تعليل ، به اطلاق روايات خاصّى كه در باب تيمّم - در جايى كه استعمال آب ضرر دارد - وارد شده « 1 » ، نظر داشتهاند ؛ ولى انصاف اين است كه پذيرش اينكه آن روايات ، موردى را كه ضرر واقعاً وجود دارد ، ولى مكلّف جاهل به آن است را نيز شامل شود ، جاى تأمّل دارد .
حكم وضو در فرض توهّم ضرر
تا اينجا فرض مسئله اين بود كه ضرر در واقع وجود دارد ، ولى
هامش
( 1 ) . وسايل الشيعه ( اسلاميه ) ، ج 2 ، ص 966 ، باب 5 ، از ابواب التيمم .
وسايل الشيعه ( بيروت ) ، ج 3 ، ص 346 ، باب 5 : « بَابُ جَوَازِ التَّيَمُّمِ مَعَ عَدَمِ التَّمَكُّنِ مِنِ اسْتِعْمَالِ الْمَاءِ لِمَرَضٍ . . . » .