از فسق و فجور پر شود و نماز و روزه به كلى منسوخ گردد ابدا گردى بر دامن كبريائى او نخواهد نشست ، بنابراين خشم و انتقام هيچ معنى ندارد .
ملاحده اضافه كرده ميگويند در حقيقت همهء اهل مذاهب خدا را بجاى يك انسان تصور كردهاند و چون مىبينند كه پادشاهان روى زمين از تمرد و نافرمانى احكامشان در غضب شده و متخلفين را سزاهاى سخت ميدهند دربارهء خدا هم همين حكم را جارى داشتهاند و ميگويند او از معاصى بندگان ناراضى و خشمناك شده در قيامت آنها را در شكنجه گذاشته عذابهاى گوناگون مىكند ، ليكن اگر حقيقتى را كه ما راجع به ثواب و عقاب بيان نموديم در نظر گرفته شود همهء اين اعتراضات مندفع ميگردند .
گرچه در بيان عقاب و ثواب ، اسلام بطور عموم همان رويه را اختيار كرده كه ساير مذاهب داشتهاند و به لحاظ طبائع عامه و عقول عامهء ناس غير از اين چارهاى هم نبوده - است ، ليكن مزيت و رجحانى كه براى اسلام در اين باب هست اين است كه او اصل حقيقت را هم صراحته و كناية ظاهر و هويدا ساخته است و اين يك خصوصيتى است كه اسلام را در هر مورد از مذهبهاى ديگر ممتاز جلوه ميدهد . در ساير مذاهب در هدايت و تبليغ ملاحظهء عوام تنها و رعايت عقول خصوص آنها شده است ، از اصل حقيقت ، يا بانيان مذهب با خبر نبودند و يا اگر بودند تعليم و تربيت خواص را هدف منظور قرار نمىدادند ، بر خلاف اسلام كه براى هدايت تمام دنيا آمده است كه در آن عالم و جاهل عارف و عامى ، زاهد و صوفى ، قشرى و حكيم همگى داخل بودهاند .
اشارات بلكه تصريحاتى كه در قرآن مجيد مكرر به طرف اصل حقيقت معاد و عذاب و ثواب شده : -
كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ .
اگر شما بطور يقين ميدانستيد هرآينه دوزخ را مشاهده ميكرديد .
امام غزالى در جواهر القرآن در تفسير آيهء مزبور مىنويسد : - اى ان الجحيم فى باطنكم يعنى دوزخ خود در درون شما موجود - است .