حسينى : يعنى بواسطه ى سر سختى كافران از يادآورى بمؤمنان ، خود - دارى مكن و بايد آنكه وعظ و يادآورى مىكند ده چيز را در نظر بگيرد تا سخنش سودمند شود : 1 - نعمتها را ياد آورد تا سپاسگزار شوند 2 - مزد گرفتاريرا بگويد تا شكيبا شوند 3 - سزاى بدكارى را ياد آورد تا خوددار شوند 4 - حيله هاى شيطان را بگويد تا از آن پرهيز كنند 5 - بى اعتبارى و ناپايدارى دنيا را به خاطرها آورد تا به آن دل نبندند 6 - مرگ را يادآور شود تا آماده ى رفتن باشند 7 - گرفتارهاى قيامت را بگويد تا چاره ى آن كنند 8 - ناگواريهاى دوزخ را بشمارد تا از آن بترسند 9 - بهره هاى بهشت را بشمارد تا دلبسته ى آن شوند 10 - سخن خود بر بيم و اميد رحمت و عقوبت حق استوار كند تا ميان بيم و اميد باشند و هر سخن كه با اين شرائط باشد مردم از آن بهره مند شوند .
« ما خَلَقْتُ الْجِنَّ - الخ » 56 طبرى : 1 - زيد بن اسلم گفت : يعنى براى عبادت نيكبختان را آفريديم و بدبختان را براى معصيت كه هركس براى آنچه در نهادش از شقاوت و سعادت هست 2 - ابن عبّاس گفته است : يعنى براى اقرار ببندگى آفريديم خواه بخواهند يا نخواهند .
مجمع : مجاهد گفته است : يعنى آفريديم براى اينكه امرشان كنم بعبادت و نهى از نافرمانى كنم .
ابو الفتوح : كلبى گفت : براى يكتا شناسى و توحيد آفريديم .
كشف - از ابن عبّاس بنقل كلبى و ضحّاك اينجور قرائت كرده است « ما خلقت الجنّ و الانس من المؤمنين الَّا ليعبدون » . و بعضى گفتهاند : نه بطور اجبار براى عبادت آفريدم بلكه بطور تكليف و آزمايش بعبادت آفريدم . پس آنكه موفّق و استوار بود با آن عبادتى كه براى آن آفريده شده است دست اندر كار خواهد شد . و آنكه بيچاره و رانده بود محروم مىشود و سودى نمىبرد و كارى مىكند كه براى آن آفريده شده است چنان كه پيغمبر فرموده « اعملوا فكلّ ميسّر لما خلق له » يعنى هميشه در كار باشيد كه هر كسى براى كارى آفريده است و ميتواند آن را
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 71
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٧١