چگونه آن كوبنده بود ؟
4 آن روزى است كه مردمان بهر سو پراكنده چون پروانگانند .
5 و كوهها همچو پشم بر كمان حلَّاج زده .
6 پس آنكه به آن روز ترازوى خود سنگين دارد .
7 در خوشى باشد و شادمانى .
8 و آن را كه ترازو سبك بود
9 سر انجام پرتگاه دوزخ است
10 و تو چه دانى كه آن چگونه بود ؟
11 آن آتشى است سخت افروخته سوزان [ همچو كوره ى آهنگران ] .
سخن مفسّرين : مجمع : اين سوره به مكّه نازل شده است و بشمار قاريهاى كوفه و حجاز يازده آيت است و به حساب شامى و بصرى هشت آيت است كه القارعة اوّل سوره « ثَقُلَتْ مَوازِينُه » و « خَفَّتْ مَوازِينُه » اين سه جمله را جزء آيت بعد شمردهاند و آيت جدا به حساب نياوردهاند .
« الْقارِعَةُ » 1 كشف : اين كلمه از نامهاى رستاخيز است و چون بمعنى السّاعة است كه مؤنّث است با تاى تأنيث تلفّظ شده است مثل « الْحَاقَّةُ . و التّامّة » و هم كشف نوشته : صفت روز رستاخيز است روز نشر بشر ، روز جزاى خير و شرّ همه ى خلق برانگيخته و از هيبت و سياست خداوند ذو الجلال به زانو درآمده ، ترازوى راستى آويخته ، كرسى قضا نهاده ، بساط هيبت باز گسترده ، دوزخ همى غرّد و زبانيه عاصى را مىگيرد ، جرس هوس از گردن آفريدگان فرو گشاده و جزاى كردار هر كس در كنار او نهاده ، هر كسى به خود درمانده و از دوستان و خويشان جدا گشته .
فخر : چون « قرع » به معنى كوبيدن و به سختى زدن هست اين پيشامد از چند جهت ممكن است به اين نام ياد شده باشد : 1 - آواز صور اسرافيل .
2 - درهم ريختن اجرام بالا و به يكدگر كوفتن . 3 - پيشآمدهاى گوناگون كه آدمى را كوفته كند مثل شكافتن آسمان ، تيره شدن ماه و خورشيد ، پراكنده شدن ستارگان و مانند اينها . 4 - به آن روز بىدينان را به آزار مىكوبند و بيچاره مىكنند .
« كَالْفَراشِ » 4 ابو الفتوح نوشته : آن روز كه مردمان مانند پروانه ى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 652
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٥٢