به مدينه و هشت آيت است .
« أَلْهاكُمُ التَّكاثُرُ » 1 يعنى اى مردم ، برترىجوئى شما بمال و مرد شما را مشغول كرده از ياد خدا و از آنچه شما را از خشم خدا رهاتان كند .
« حَتَّى زُرْتُمُ الْمَقابِرَ » 2 ابو الفتوح : در مقصود از اين جمله اختلاف است 1 - يعنى تا هنگام مرگ و بگور شدن روش شما همين است كه به مرد و مال افتخار كنيد . 2 يعنى به آن اندازه سرگرم افتخار به افراد خود هستيد كه به گورستان مىرويد و مرده ها را هم به حساب مىآوريد كه ما چنين كسان داشتهايم و در فلان جا بگور خفتهاند . « چنان كه از بنو سهم و بنو عبد مناف نقل شد » .
نيشابورى : بعضى گفتهاند : مقصود اين است كه حرص چنان شما را مشغول داشته كه دين خود از ياد بردهايد و به فكر آن نيستيد مگر آنگاه كه به گورستان برويد و دلهاتان نرم شود و بهره شما از دين بيش از اين نيست « ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ - الخ » 4 مجمع : مقاتل گفته است اين جمله بدنباله ى جمله ى اوّل بيم ديگرى است پس از آن يعنى به زودى پايان اين افتخار بفزونيرا به هنگام مرگ مىبينيد . و بعضى گفتهاند : يعنى برستاخيز سود اين فكر خود ببينيد . و از عليّ عليه السّلام نقل شده است : ما در عذاب قبر شاكّ و دو دل بوديم تا اين سوره نازل شد . و جمله ى جلو بمعنى دانستن در گور است و اين جمله بمعنى دانستن در رستاخيز است .
« لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ » 5 ابو الفتوح : يقين صفت علم نيست چنان كه ديگران پنداشتهاند بلكه موصوف آن در جمله نيامده است و معنى چنين است اگر بدانيد علم بحادثه و به مطلب يقينى ، و جواب شرط ساقط شده است يعنى حادثه اى دشوار خواهيد ديد يا جواب اين است اگر علم به آن حادثه ى يقينى داشته باشيد فزونى مرد و مال شما را مشغول نخواهد كرد .
مجمع : علم اليقين آن علمى است كه پس از دو دلى و نگرانى ، دل آرام مىشود و سوزش آن خنك مىشود . و چون يقين اين معنى خاصّ را مىفهماند
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 655
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٦٥٥