عارفان گويند اندر اين مقام
چونكه دادى كار صورت را نظام
زين جهان و كار آن وارسته شو
مطلق از ممكن به حقّ پيوسته شو
عسكرى فرموده در تفسير خويش
كه عليّ را نصب كن در حفظ كيش
سخن ما : 1 - بهترين معنى شرح صدر همان است كه در فارسى پر حوصلگى مىنامند چنان كه ضيّقا حرجا را مىتوان تنگ حوصلگى ناميد ، و معلوم است شرح صدر پيغمبر از سوى حقّ چگونه پر حوصلگى خواهد بود كه فكر و بيان ما از آن عاجز است .
2 - كلمه ى « وزر » بمعنى گناه نيست و با سنگينى مناسب است چون كسى را كه شرح صدر دهند برتر است از آنكه گناهكار باشد و با شرح صدر سبكى دوش از سنگينى بار زندگى سازگارتر است و آنكه پر حوصله است همه چيز را سبك مىبيند و ساده مىشمارد . بعلاوه اگر مقصود از وزر گناه باشد و وضع به معناى مغفرت باشد بايد پيغمبر گناهكارى باشد كه او را آمرزيدهاند و اين درست نيست چون اگر او گناهكار بود بچه موجبى آمرزيده شد ؟ اگر توبه كرد كى به او توبه ياد داد ؟ و چرا نفهمد و كار بد بكند ؟ و اگر بوسيلهء وحى راه توبه و ترك گناه را ياد گرفت چگونه گناهكار قابل وحى و الهام شده است ؟ و فرق محمّد و ابو جهل در كجا است ؟ پس بايد قبول كرد كه مادّه ى پيدايش محمّدى موجودى شريف بوده است كه با گناه سر و كار نداشته و بدى را در نهاد خود پست و ناچيز ديده و آيت سوّم « الَّذِي أَنْقَضَ » خود نشان مىدهد كه مقصود از وزر بار سنگين مأموريّت است كه بواسطه ى نادانى اعراب بر آن حضرت سنگين بوده است .
3 - آيت چهارم « وَرَفَعْنا - الخ » چون اين سوره را گفتهاند در اوائل بعثت نازل شده است پس آن معنى كه نوشتهاند ( در اذان و تشهّد نماز نام پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله و سلَّم با نام خدا پيوسته شد ) شايد درست نباشد چون به آن دوران هنوز نماز و اذان به اين صورت نبوده است . پس ممكنست مقصود اين باشد كه به هر