به طرف او آمد و خوابيد و او پالانش كرد و سوارش شد . اگر من مىگذاشتم كه او همان سخنان خود بگويد و شما با او در آويزيد او راى مىكشتيد .
« فَذَكِّرْ إِنْ نَفَعَتِ » 9 فخر : پس از آنكه به پيغمبر اعلام شد كه كار رهبرى تو به آسانى فراهم كنيم دستور داده شد كه كار خود را دنبال كن و مردم را يادآور حقّ باش و مقصود از جمله ى « إِنْ نَفَعَتِ » يعنى اگر يادآورى سود دهد نه اين است كه اگر سود ندهد يادآورى مكن چون كلمه ى « ان » نمىفهماند كه اگر نتيجهء شرط نبود كار هم نباشد چون در چند جاى قرآن به اين گونه گفته شده است مثل « لا جناح عليكم أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ إِنْ خِفْتُمْ » يعنى باكى نيست كه نماز را كوتاه كنيد اگر ترسيديد و مقصود دو ركعت نماز خواندن در سفر است با اينكه ميتوان در سفر نماز به دو ركعت خواند گرچه ترس نباشد . پس كلمه ى ان بمعنى شرط نيست كه اگر ترس نبود نبايد نماز به دو ركعت خوانده شود . و مثل « وَإِنْ . . .
لَمْ تَجِدُوا كاتِباً فَرِهانٌ مَقْبُوضَةٌ « كه بدنباله ى آيت جلو است كه اگر وام داديد نوشته بگيريد به اين جمله گفته شده است اگر نويسنده نبود چيزى بگروگان بگيريد و معنى آن نه اين است كه اگر نويسنده بود گروگان نبايد گرفت . پس معنى جمله اين است پند بده كه البتّه سودمند است . و ممكن است قسمت ديگر جمله آورده نشده است يعنى » و ان لم تنفع « چه سود دهد يا ندهد وظيفه ات يادآورى است و پند ، معنى ديگر اين است كه يادآورى كن اگر سود دهد و به اين جمله مىخواهد وادار به اين كار كند چنان كه مىگويند : اگر خردمند باشى كه من براى تو توضيح دادم ، و ممكن است براى جلوگيرى نگرانى پيغمبر باشد كه آنچه يادآورى مىكرد آنها بر سرسختى خود مىافزودند به اين آيه كه گفته شده است نگران مباش و هر كس پندپذير بود يادآورى كن مثل اين آيه » فَذَكِّرْ بِالْقُرْآنِ مَنْ يَخافُ وَعِيدِ « يعنى آنكس را به قرآن يادآورى كن كه از بيمآورى بترسد ابو السعود : ممكن است كلمه ى » ان « بمعنى » اذ « باشد يعنى چو ياد - آورى سودمند است و ممكن است بمعنى » ما « باشد يعنى بگو تا آنكه سود دهد .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 548
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٤٨