و آنچه نتيجه ى بد ندارد و نوشته نمىشود و هم گناهى كه بدنبال آن استغفار شود نوشتنى نيست لكن آنها همگى را بدانند .
« إِنَّ الأَبْرارَ » 13 ابو الفتوح : 1 - يعنى آنان كه با پدر و مادر نيكى كنند 2 - از عبد اللَّه عمر نقل است كه پيغمبر فرمود : آنها كه با پدر و مادر و فرزند نيكى كنند . و فرمود : چنان كه پدران را بر فرزندان حق است فرزندان نيز بر پدران حقّى دارند 3 - بعضى گفتهاند : مقصود كسانى هستند كه به سوگند و به پيمان خود وفا كنند چون عرب مىگويد « برّ في يمينه » يعنى بسوگند خود نكو رفتار كرد .
« ثُمَّ ما أَدْراكَ » 18 روح البيان : تكرار اين آيه براى افزايش ترس و پا بر جا كردن درستى رستاخيز است . ابن عبّاس گفته است : آنچه جمله ى « ما أَدْراكَ » در قرآن هست مفاد آن را فهمانده است و آنچه « ما يُدْرِيكَ » گفته شده است از فهماندن مفاد آن خوددارى شده است .
سخن ما : 1 - از آيت اوّل تا چهارم دل عرب زنده بصافى آسمان و درخشندگى ستارگان را مىلرزاند كه روزگار چنين سرنوشتى در پيش دارد و بدنبال آن در آيت پنجم سر انجام فكر و كار او را يادآورش شده است كه با اين حوادث خودش ز كارش خبردار مىشود كه فرمانبر بوده است يا نافرمان . و اگر چه مفسّرين اين جمله را چند معنى گفتهاند ليكن آنچه مناسب آن هنگام و آگهى آدمى است همين است كه به آن روز خبردار مىشود ، چه وظيفه را انجام داده و سودش را جلو فرستاده است و بچه كارى كوتاهى كرده است كه بجاى گذارده است و گرفتار آزار و محروميّت آن شده است .
2 - آيت 6 « ما غَرَّكَ - الخ » نوشتيم كه بعضى گفتهاند روى سخن با عموم كافران است ولى ظاهر اين است كه غرور بكرم پروردگار براى آنها است كه او را باور دارند و كافر و بيدين تصديق پروردگار ندارد تا بكرم او مغرور شود ، از اين روى شايد بدنبال يادآورى زير و زبر شدن جهان و خبردار شدن آدمى از
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 506
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥٠٦