دارند [ و بفكر عاقبت نباشند ] و بدنبال خود سنگين روزى گذارند [ كه سخت گرفتارشان كند ]
28 با اينكه ما ايشان را بيافريديم و سخت و استوارشان كرديم و اگر بخواهيم توانيم نابودشان كنيم و همانندشان آريم
29 البتّه اين سخنان براى يادآورى است كه هر كه خواهد راه پروردگار خود پيش گيرد
30 و نخواهيد جز آنكه خدا بخواهد . يا چيزى ز عنايت حقّ نخواهيد جز آنكه خدا همان بخواهد يا اگر بندگى حقّ بخواهيد او نيز همان بخواهد كه البتّه او است داناى درستكار
31 چه هر كه را بسرنوشت كرده برحمت خود درون كند و براى ستمكاران آزارى دردناك آماده كرده .
سخن مفسّرين : « شَيْئاً مَذْكُوراً » 1 طبرى : مقصود آدم است كه چون او را ساختند روزگارى يا چهل سال چون تنديسه اى از گل بود كه ارزش و برترى و بزرگوارى نداشت .
مجمع : جبّائى گفته است : يعنى اى كسى كه خدا را قبول ندارى و قدرت او را مگر روزگارى نبود كه تو لايق ياد و بود نبودى و ز آن پس نامت مىبرند و يادت مىكنند ؟ و هركس كه با خود بينديشد مىداند كه نبوده است و درست شده است پس آفريننده اى دارد . و از امام صادق ( ع ) نقل است كه مقصود اين است كه آدم تكوين و نمودار نشده بود ولى در قدرت حقّ موجود بود . و ممكن است مقصود هر انسانى باشد كه تا متولَّد نشده معلوم و قابل ياد كردن نيست . و بعضى گفتهاند : مقصود علما هستند كه كسى آنها را نمىشناسد و اندك اندك نامآور مىشوند و بواسطه ى علمشان همه از آنها ياد مىكنند كه پس از مرگ هم نام ايشان مىماند . و آيات اين سوره سى و يك است بىاختلاف و سورة الابرار نيز اين سوره را مىنامند و بعضى بنام اوّل آن مىنامند و سوره ى هل اتى ميگويند و در نزول آن اختلاف است : 1 - همگى به مكّه آمده است 2 - همگى مدنى است 3 - همگى مدنى است مگر اين آيه « لا تُطِعْ مِنْهُمْ آثِماً أَوْ كَفُوراً » كه به مكّه آمده است 4 - از « إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ تَنْزِيلًا » تا آخر سوره در مكّه
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 433
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٣٣