ترتيب نزول سوره ها بمكّه و مدينه نقل شده است . و كلمه ى « ابرار » جمع برّ است بمعنى فرمانبر خداوند و خوشرفتار در همه كار خود . حسن بصرى گفته است : يعنى آنها كه مورچه اى نمىآزارند و بدى نمىخواهند . و گفتهاند :
آنها كسانى هستند كه وظايف لازم و غير لازم را انجام مىدهند و باتّفاق موافق و مخالف علىّ و فاطمه و فرزندانشان عليهم السّلام از ابرار بودند و عدّه اى از موافق و مخالف گفتهاند كه اين آيات براى آنها نازل شده است .
« يُوفُونَ بِالنَّذْرِ » 7 ابو الفتوح : قتاده گفت : يعنى عبادت خود را انجام دهند از وظائف نماز و روزه و ديگر واجبات . مجاهد و عكرمه گفتهاند : يعنى هر گونه نذرى كه كنند وفا نمايند .
« عَلى حُبِّه » 8 كشف : يعنى با گرسنگى و تنگى . و گفتهاند : يعنى با دوستى به غذا دادن و اطعام ديگران . و نيز گفتهاند : روى دوستى خداوند .
« وَأَسِيراً » 8 كشف : 1 - مجاهد و عطا و سعيد جبير گفتهاند : يعنى مسلمانى كه براى حقّ كسى او را در بند كردهاند 2 - قتاده : آن روز كه اين آيه آمده است مسلمانان اسيرى نداشتند جز مشركين كه گرفتار آنها مىشدند و خدا به اين آيه دستور داده است به آنها احسان شود پس اگر برادر مسلمان تو چنين باشد سزاوارتر باحسان است 3 - مقصود از اسير زر خريد است كه غلام و كنيز باشد 4 - مقصود زن است چون پيغمبر فرمود « اتّقوا اللَّه في النّساء فانّهنّ عندكم عوان » يعنى از خدا بپرهيزيد براى حقوق زنها كه در خانه ياور شما هستند .
« عَبُوساً قَمْطَرِيراً » 10 ابو السعود : يعنى روزى كه همه ى چهره ها به آن درهم كشيده و عبوس مىشود و يا آن روز بمانند شير است در سختى و بيباكى و درندگى . چون يكى از نامهاى شير عبوس است و اين آيه ممكن است علَّت براى توقّع نداشتن پاداش باشد يعنى اگر پاداش بخواهيم از چنين روز ميترسيم و يا علَّت بخشش باشد يعنى مىدهيم تا خدا ما را از چنين روزى نگاهدارى كند
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 435
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٣٥