يك مطلب نيست پس نبايد آيات يك سوره همگى بهم وابسته باشند و همچنين مطالب يك آيه در صورتى بايد در يك موضوع و وابسته بيكدگر باشد كه تقسيم آيات روى موضوعات باشد و براى يك مطلب مختصر آيتى كوتاه آمده باشد و براى مطلب مفصّل و دامنه دار آيتى دراز ولى معلوم است كه آيات به اين گونه تقسيم نشده است براى نمونه آيت سى و يكم سوره ى مدّثّر « وَما جَعَلْنا أَصْحابَ النَّارِ » كه اگر وارسى شود در اين يك آيه سه يا چهار مطلب جداگانه آورده شده است با اينكه اصل موضوع اين آيه دنباله ى آيت مختصر جلو است « عَلَيْها تِسْعَةَ عَشَرَ » كه بايد جزء اين آيه باشد ولى اصل موضوع در يك آيت كوچك آمده است و دنباله ى آن در يك آيت دراز كه چند مطلب ديگر با كمال ارتباط بهم وابسته شده است و چنان كه آياتى چند براى يك مطلب آمده است اين آيه هم ممكن بود به صورت چندين آيه در آيد ، همانطور كه آيات اوّل همين سوره تا سيزدهم براى يك مطلب است كه نشانه ها و سختيهاى قيامت باشد . پس بايد گفت اين سبك قرآن است كه با تنوّع و جوربجور در آوردن مطلب گوشها و دلها را به خود مىكشد و منظور اصلى را ميفهماند بىقيد و شرط در كوتاهى و درازى جمله و آيه كه ما سخن خود را مقيّد مىكنيم . و نشانه ى شيوائى و رسائى آن مىدانيم . پس همين است اعجاز در بيان كه بيگانگان را هم شيفته ى خود كرده است و دشمنان سر سخت متخصّص در شعر و سخن را بيچاره و نابود كرد . دوّم - در صورتى مىشود رابطه ى جمله ها و آيه - ها را پيدا كرد كه بدانيم كى و براى چه اين آيه آمده است چنان كه از امام فخر در همين آيه نوشتيم كه او احتمال داده است و مناسبت درست كرده است كه شايد در هنگام نزول اين آيات پيغمبر شتاب به خواندن قرآن كرد او را از اين كار جلو گرفتند و پس از آن دنباله ى مطلب آورده شد . سوّم - اين وابستگى كه ما پى آن مىگرديم براى اين است كه روش گفتگو و شعر و خطابه ى مردم را ملاك كار خود قرار مىدهيم و مىخواهيم آيات قرآن را همانند آنها درست كنيم و نميتوانيم و پى رابطه ى آن مىرويم ولى بايد
ديد خطابه ها و پند و اندرز آن روز عرب
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 428
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٢٨