زندگى او برسند و سود و زيان نيك و بد او را بدهند .
4 - آيت 16 و بعد « لا تُحَرِّكْ بِه - الخ » تكرار آيت 114 سوره ى طه جزء 16 است « لا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ - الخ » كه ما آنچه نظر داشتيم نوشتيم و سخن ما در اين جلوگيرى پيغمبر همان است كه نوشتهايم ، با اين تفاوت كه در آنجا نام قرآن آشكار شده است اينجا به صورت ضمير آمده و در آن آيت جلو سخن از قرآن بميان آمده است و در اين آيت بدون رابطه ى ظاهرى آغاز بسخن از قرآن شده است . و البتّه از اين گونه آيات و مطالب در قرآن فراوان است كه در اوّل و گاهى در وسط آيه مطلبى آغاز مىشود كه هيچگونه رابطه با گذشته ندارد و چنان كه ما در ترجمه و ديگران در هر موقع كه مقتضى بوده است و مجمع البيان بعنوان « النّظم » كوشش كرديم رابطه ى آيات و مطالب را پيدا كنيم ولى معلوم است كه اين وابستگى از نظر ما و لفظ درست است نه از نظر واقع و حقيقت و مناسبت آنها بر ما معلوم نيست چنان كه در همين آيه سخن از رستاخيز و حالت منكرين آن است و يكبارگى روى سخن با پيغمبر شده است و از شتاب در قرآن خواندن آن حضرت . و اين مسئله خود بسيار قابل بحث است كه اين آيات غير مربوط چه بوده است و چرا چنين است ؟ با اينكه نظم آيات و تقسيم سوره ها را بدستور خود پيغمبر مىدانند كه نه آيتى فراموش شده است و نه پس و پيش مگر آنچه بعضى متعصّبين گفتهاند چنان كه سخن امام فخر در همين آيه نقل شد و هم در تفسير شريف لاهيجى است كه اين آيه بروش عثمانى در اينجا است نه به ترتيب نزول وحى و بواسطه ى خاطر معاويه كه اين آيات براى گفته ى او در انكار خلافت عليّ بوده است در زمان عثمان آيات را پس و پيش كردهاند و مقصود از « لا تُحَرِّكْ - الخ » جلوگيرى پيغمبر است از آشكار كردن راز معاويه كه گفت : ما عليّ را بخلافت نمىپذيريم . ولى با اين گفته ها اين مشكل گشوده نمىشود و شايد بتوانيم بگوئيم براى اين نامربوطى ظاهرى چند جهت به نظر مىرسد : اوّل - سبك قرآن باعجاز در بيان توضيح آنكه معلومست يك سوره براى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 427
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٢٧