عايشه گفت : ناشئه آن باشد كه آدمى بخسبد و به پا خيزد و آنچه بعد از بيدارى از خواب نماز خواند ناشيه باشد 7 - يمان و ابن كيسان گفتند : ناشيه از جاى خاستن به آخر شب است .
« أَشَدُّ وَطْئاً » 6 مجمع : بكسر واو و مدّ طاء « وطاء » و نيز بفتح واو و سكون طاء قرائت شده است . و بقرائت اوّل بمعنى مواطأة و موافقت است يعنى دل و زبان و گوش نمازگزار در آن هنگام بهتر با يكدگر موافق و همكار هستند و آماده ى فكر و توجّه بحقّ كه در آن دل شب دل آدمى به چيزى گرفتار و مشغول نيست و بقرائت دوّم « وطأ » بمعنى سنگينى است يعنى بشب خاستن سنگين است و سخت كه آدمى از خواب بلند شود و به عبادت پردازد .
« أَقْوَمُ قِيلًا » 6 طبرى : انس خواند « اصوب قيلا » بر او خرده گيرى كردند كه آيه اقوم است نه اصوب او گفت : اصوب ، اقوم ، اهيأ ، هر سه بيك معنى است و ابن عبّاس گفت : يعنى بفهميدن قرآن نزديكتر است . قتاده گفت : يعنى بهتر به ياد انسانى است و بحفظ نزديكتر است . ابن زيد گفت :
خواندن در آن وقت بدرستى نزديكتر است چون از دگر كارها آسوده است .
« لَكَ فِي النَّهارِ سَبْحاً طَوِيلًا » 7 طبرى : يعنى بروز وقت دارى و ميتوانى كارهاى جوربجور انجام دهى . و يحيى بن يعمر سبخا با مردخاى نقطه دار خوانده است كه بمعنى پشم و پنبه ى از هم گشاده و حلَّاجى شده است كه نزديك است بمعنى فراغت و وسعت وقت .
مجمع : اين آيه مىفهماند كه براى هيچ كارى اگرچه تحصيل علم باشد نمىشود نماز شب را ترك كرد چون به پيغمبر گفته شده است : تو به روز ، كار زياد دارى پس در شب براى نماز بپاخيز و با اينكه پيغمبر كارهاى زياد بسيار با ارزش داشته است باز هم به او گفتهاند شب برخيز براى نماز پس بر ديگران هر چه كار مهم بروز داشته باشند مانع نماز شبشان نمىشود .
« رَبُّ الْمَشْرِقِ » 9 مجمع : با رفع باء خوانده شده است كه مبتدا باشد
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 391
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٩١