كه در معرض شهود و حضور خواهد بود و نهان و آشكار و يا گذشته و آينده متصوّر نيست . در چنين حالت است و اين روز است كه آدمى در معرض نمودارى نهان و آشكار خود است و در صحنه ى نمايش همه ى لحظه هاى زندگى كه يك دم از آن از قلم نيفتاده و از نظر پوشيده نمانده است . از اينروى گفته شده است : آن روز كه شما را بصحنه ى نمايش كارهاى زندگى در آورند كوچكترين كارتان از چشمتان پوشيده نخواهد بود .
3 - از آيت 44 تا 47 « وَلَوْ تَقَوَّلَ - الخ » شايد براى آن كسان باشد كه با خود بينديشند : اگر محمّد چيزى از خود بگويد و از خدا شمارد كه تواند آنها را بشناسد ؟ در برابر چنين فكر گفته شده است : محمّد توان چنين تهمتى ندارد و گر بكند نابودش مىكنيم . و معلوم است كه چون اعراب معنى معصوم و هم خاصيّت نگهبانى درونى از خطا را نمىفهميدند از اينروى با همان قدرتهاى ظاهرى و مجازاتهاى رسمى آدمى براى آنها گفته شده است : اگر احتمال اين چنين كارى مىدهيد آسوده باشيد كه ما خبر داريم و او را بسزايش مىرسانيم .
اينجا ممكن است گفته شود : بموجب اين آيه بايد هر كس به خدا نسبتى بدروغ دهد و سخنى از گفته ى حقّ شمارد به همين گونه مجازات شود . با اينكه صدها مدّعيان پيغمبرى و قرآن مجعول بوده است و كما بيش مردم را گول زدهاند و چندى به مقصود خود رسيدهاند . جواب اين است : چون آن روز بايستى مردم رهبرى بحقّ شوند و شخصيّت نمايان براى اين كار آمد ، براى جلوگيرى از سخنان بيهوده و يا افكار باطل در برابر او ، گفته شده است : كه در گفته ى اين شخص جاى دروغ نيست و گر نه ما مهلتش نمىداديم و البتّه چنين اعلانى براى آرامش آن فكر و سخن لازم بود . ولى پس از آنكه حقّ نمودار شد و درست از نادرست نمودار گشت « قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ » حوادث و اعمال و افكار و اقوال منفى و نادرست در جهان بسيار است و اين آيه ملتزم بجلوگيرى از آنها نيست و عمومى ندارد كه هر گوينده ى ناروا را بيچاره كنيم و رگ دلش را ببريم .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 352
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٣٥٢