است « يَوْمَ الْقِيامَةِ يَفْصِلُ - الخ » كه چون رابطه ى عرضى است و از حقيقت روانى آدمى جدا است رستاخيز خود آنها راز يكدگر جدا مىكند .
3 - آيات 4 ، 5 ، 6 كه سخن از پيروى ابراهيم بميان آمده است يادآورى گذشته است و تحريك احساس افتخار بايل و تبار كه شما عربها سر سلسلهء خود را ابراهيم مىدانيد و او نه خودش تنها بلكه آنها كه با او همگام و هم فكر بودند همگىشان در برابر حقّ و حقيقت از همه چيز مىگذشتند و بآشكار با خويشان خود اعلان دشمنى مىكردند تا آنگاه كه مانند اينها يگانه پرست شوند و حقيقت خواه باشند پس براى شما هم بهترين روش و خوشبختى دنبالگيرى از همان راه است كه ابراهيم و پيروانش رفتند و در آخر آيات اين مطلب تأكيد شده است كه اميدوارى بسعادت نهائى پايدارى به همين روش است كه ابراهيم داشت و در پايان مطلب تهديدى بكنايه شده است كه اگر كسى رو گردان از اين راه راست شود خدا نيازى بكس ندارد جز اينكه خود را بدبخت و بيچاره خواهد كرد .
4 - از آيت هفتم تا نهم « عَسَى اللَّه أَنْ يَجْعَلَ » نويدى است به اين گونه مردم دلبسته به بيگانه ى از دين كه بيكبارگى از كيش خود دلسرد نشوند و اميدوار باشند كه شايد روزى آيد كه آن بيگانگى را يگانگى در اسلام و دين جايگزين شود و اين دشمنى بدوستى بدل شود و در آيت هشتم « لا يَنْهاكُمُ اللَّه عَنِ الَّذِينَ - » الخ « اجازه ى رعايت اصل عمومى بشرى است كه در زندگى نيازمند به يكدگر هستند و گفته شده است با مردم كافر تا آنجا بايد دشمن بود كه ناسازگارى در دين آنها را وادار بآزار شما كند و گر نه رفتار بدوستى و دادگرى با كافرانى كه به آشكار دشمنى با مسلمين ندارند كارى است ضرورى زندگى و از اين روى در آخر گفته شده است كه خداوند عدالت و مساوات را دوست دارد گرچه با كافر باشد چنان كه مقرّرات بين المللى امروز همين دستور قرآن را دنبال مىكند كه ملتها با همه اختلاف در دين و آئين با يكدگر دشمنى و آزار نداشته باشند و به عدالت و درستى با هم رفتار كنند .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 255
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٢٥٥