مجمع : 1 - فرّاء گفته است : « لا » صله و ارتباط است در هر كلامى كه در جلو و بعد آن جحد باشد مثل « ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ » 2 - بعضى گفتهاند اين هر دو جمله در حكم اثبات است يعنى نمىدانند كه نمىتوانند پس نتيجه ى معنى اين است : تا اهل كتاب بدانند كه مىتوانند مؤمن شوند و بخشش خداوندى بچنگ آورند 3 - بعضى گفتهاند : مقصود از « يَقْدِرُونَ » پيغمبر و مسلمانان است يعنى تا يهود و مسيحى بدانند كه پيغمبر و مسلمانان قادر بر فضل خدا هستند و اگر مؤمن باشيد بجورى كه خداوند بشما امر كرده است ، از بخشش خود بشما خواهد داد و يهود و مسيحى خود اين مطلب را مىدانند و نمىشود كه ندانند 4 - سيرافى گفته است : يعنى خدا با شما چنين رفتار مىكند و دو بهره بشما مىرساند تا نادانى يهودى و مسيحى نمودار شود كه نمىدانند توانائى تغيير دادن فضل خدا را بشما ندارند و آنچه خدا بشما مىدهد نتوانند بزوال آورند .
فخر : واحدى گفته است اين آيه مشكل است و هيچكدام از مفسّرين مناسبت اين را با آيت جلو روشن نكردهاند . و اين آيه دو جور معنى مىشود :
1 - چون يهود مىگفتند پيغمبرى و كتاب آسمانى در نژاد ما مخصوص شده است به اين آيه آن گمان بيهوده از دل آنها بيرون شده است كه آنها هم بايد دين اسلام بپذيرند ، و گفته شده است : اين مبالغه در وعد و وعيد و مزد و نور دادن بمؤمن براى آن است كه يهود بدانند كه نمىتوانند فضيلت نبوّت و ايمان را محدود به خود كنند و به ملَّت يهود ، چون فضل و بخشش بدست خداوند است كه بهر كس خواهد دهد . و به اين معنى « لا » زايد است . 2 - « لا » زايد نيست و مقصود از « يَقْدِرُونَ » پيغمبر و مسلمانان است و نتيجه ى معنى اين است : ما مزد دو برابر و نور مىدهيم تا ملَّت يهود معتقد نباشند كه مىتوانند فضل خدا و نبوّت و ايمان را محدود به خود كنند و ديگران قدرت ندارند كسب احسان حقّ كنند و مشمول فضل او شوند .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 191
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٩١