« وَتَرى كُلَّ أُمَّةٍ جاثِيَةً » 28 فخر : صاحب كشّاف گفته است : « جاذية » با ذال هم قراءت شده است و معنى آن نشستن بر انگشتان پا است .
« كُلُّ أُمَّةٍ تُدْعى إِلى كِتابِهَا » 28 مجمع : بعضى گفتهاند : مقصود از كتاب آن كتاب آسمانى است كه پيغمبرشان آورد و دستورشان بود ولى اكثر گفتهاند :
مقصود نامه ى عمل است . و كلمه ى « كلّ » با نصب خوانده شده است كه بدل از كلمه ى « كلّ » اوّل باشد ، و با رفع خواندهاند كه مبتدا و جمله ى بعد خبر باشد .
« السَّاعَةُ لا رَيْبَ » 32 فخر : كلمه ى « السّاعة » با نصب خوانده شده است كه عطف بر كلمه ى « وعد » آيت جلو باشد ، و با رفع خواندهاند كه نايب فاعل قيل باشد كه از جمله فهميده مىشود .
« قِيلَ الْيَوْمَ نَنْساكُمْ » 34 فخر : يعنى در رستاخيز بكافران گويند : امروز شما را فراموش ميكنيم . و در مقصود از اين فراموشى دو صورت است : 1 - همانطور كه شما فرمانبرى كه توشه ى امروز شما است فراموش كرديد ما هم شما را در عذاب و گرفتارى رها ميكنيم و بفراموشى مىسپاريم . 2 - شما را همانند فراموش شده قرار مىدهيم كه هرگز بسر وقتتان نيائيم و از گرفتاريتان نجات ندهيم چنان كه شما امروز را فراموش كرده بوديد و ارزش به اين نمىداديد .
سخن ما : آيت 16 « آتَيْنا بَنِي إِسْرائِيلَ الْكِتابَ - الخ » يادآورى است و معرّفى كه ملَّت يهود در روى زمين از مردم با ارزش و بهره مند بودهاند و برترين ملل دنياى قديم بودهاند كه قوانين داشتهاند و كتاب تربيت و وظائف داشته و مردم عالى مرتبه ى شايسته ى رهبرى داشتهاند و خلاصه همه ى راههاى برترى و پيشرفت برايشان باز بوده است ولى خوى خودخواهى و فزونجوئى جلوگيرشان شد كه پيشرفت كنند چون با يكدگر ناساز شدند و بميان خودشان گرفتارى فراهم كردند و نتوانستند از آنچه دارند بهره مند شوند . و جمله هاى « رَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ و آتَيْناهُمْ بَيِّناتٍ مِنَ الأَمْرِ » نشان ميدهد كه اين ملَّت همه گونه وسائل پيشرفت و تعالي داشتهاند و تا چه اندازه بغي و سركشى و فزونخواهى توليد
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 516
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٥١٦