زجّاج گفت : شكّ مدار كه موسى تورات را ديد . حسن بصرى گفته است : دو دل مباش از آزارى كه مىبينى چنان كه موسى ديد . و ارتباط اين آيه بجلو اين است كه چنان كه به تو قرآن داديم و دروغ شمردند بموسى هم تورات داديم و دروغزنش خواندند .
ابو الفتوح : يعنى از ديدار سزا و پاداش دو دل مباش . سدّى گفته است يعنى شكّ مكن كه موسى از ما تورات گرفت .
« لَمَّا صَبَرُوا » 24 طبرى : از ابن مسعود نقل است كه او « بما صبروا » با باء بجاى لام قرائت ميكرده است .
نيشابورى : حمزه بكسر و صداى زير لام و تخفيف ميم خوانده است و ديگران با فتح لام و تشديد ميم .
« إِلَى الأَرْضِ الْجُرُزِ » 27 كشف : در بعضى تفسيرها است كه مقصود سر - زمين معيّنى است در يمن كه به آن جا باران نباريده بود .
« يَوْمَ الْفَتْحِ » 29 نيشابورى : مفسّرين گفتهاند : مسلمانان ميگفتند : به زودى خداوند براى ما بر مشركين گشايشى در كار ميآورد . مشركين شتاب در آن ميكردند كه اگر راست ميگوئيد كى خواهد بود ؟ و مقصود از « يوم الفتح » باختلاف نقل مفسّرين يا روز جنگ بدر است يا فتح مكّه يا روز رستاخيز .
استفاده و سخن ما در اين آيات : 1 - آيت 4 جمله ى « ثُمَّ اسْتَوى » شايد به كلمه ى « ثمّ » كه بمعنى سپس و دنباله ى با فاصله است براى اين گفته شده است كه طرف رابطه ، پس از پيدايش آسمان و زمين است . چون خداوند هميشه برتر از بالاترين موجود است و كلمه ى « ثمّ » معنى ندارد مگر به اعتبار پيدايش زمين و آسمان كه پس از پيدا شدن آنها خداوند برتر از عرش شد زيرا تا آنها نبودند برترى معنى نداشت .
2 - آيت 7 جمله ى « أَحْسَنَ كُلَّ شَيْءٍ خَلَقَه » شايد اشاره باشد به اين اصل كلَّى فلسفه كه ميگويند : در آفرينش هر چه هست خوب است و بد مطلق وجود
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 147
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٤٧