بگفته ى امام اعظم اين سجده ى نهم است ، و بگفته ى شافعى دهم است ، و آن كه سجده مىكند بايد متذكّر باشد آنچه را كه غافل بوده و درست بداند آنچه را كه بر وجود واحد دلالت دارد و در همه چيز موجود است :
همه ذرّات از مه تا بماهى
بوحدانيّتش داده گواهى
همه اجزاء كون از مغز تا پوست
جو و گندم دليل وحدت اوست
« تَتَجافى جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضاجِعِ » 16 مجمع : مجاهد و حسن بصرى و عطا گفتهاند : يعنى آنها كه بشب از جاى خواب خود بلند ميشوند براى نماز ، و همين معنى از امام باقر و صادق عليهما السّلام نقل شده است . انس مالك گفت : اين آيه براى ما گروه انصار رسيد كه پس از نماز مغرب بجايگاه خود بر نميخاستيم تا نماز عشا را با پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله ميخوانديم . قتاده گفته است : مقصود آنها است كه ميان نماز مغرب و عشا مشغول نماز هستند و آن را نماز اوّابين مينامند ، و گفتهاند : مقصود آنها است كه نماز عشا و صبح را به جماعت ميخوانند .
روح البيان :
به نيمشب كه همه مست خواب خوش باشند
من و خيال تو و ناله هاى درد آلود « 1 »
« ما أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ » 17 مجمع : « اخفي » را با سكون و صداى بالاى ياء هر دو خواندهاند ، و هم « قرّات اعين » با الف نيز خواندهاند و جهت اينكه « اخفي » گفته شده است يا براى اين است كه چون چيزى بسيار ارزنده بود توصيفش تفصيل لازم دارد اين است كه سر بسته گفتن ارزش آن را بيشتر مىكند .
و يا براى اين است كه موجبات روشنى چشم بينهايت است ، و يا چون عبادت به
هامش
( 1 ) جنايتكارها و خيانتكارها غالبا شب به كار مىپردازند و توطئه ها اغلب شب انجام مىشود و شياطين شبها براى وسوسهء مردم آماده مىشوند ، و وسائل معصيت در شب بيشتر فراهم است و اگر مردم در اين هنگام به خدا پردازند شرور و معصيت و فساد بسيار كم خواهد بود . ( مصحّح )