است مثل « جَعَلْناهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا » و براى شيطان هم هدايت به معنى دعوت گفته شده است مثل « فَأَنَّه يُضِلُّه وَيَهْدِيه إِلى عَذابِ السَّعِيرِ » يعنى شيطان انسان را گمراه مىكند و دعوت به آتش .
2 - بمعنى توفيق و روشنى دل كه مختصّ خداوندى است مثل « إِنَّ اللَّه لَهادِ الَّذِينَ آمَنُوا » ، « وَما أَنْتَ بِهادِي الْعُمْيِ » . و چون هدى در لغت بمعنى امانت و كج كردن است معنى « هدى اللَّه » اين خواهد بود كه خداوند كج و متمايل كند دلها را بايمان . و اين جمله نشان ميدهد كه هدايت از سوى خداوند است و بر خلاف عقيده ى معتزله است كه ميگويند : آدمى خود هدايت مىشود « 1 » .
و هم كشف الاسرار نوشته است : عابدان را هدى و رحمت است عارفان را دليل و حجّت است هر كه را قرآن طبيب بود ، اللَّه او را حبيب بود ، هر كه را قرآن انيس بود ، اللَّه او را جليس بود ، هر كه را قرآن رفيق بود قرينش توفيق بود ، هر كه را قرآن امام بود مقرّش دار السّلام بود . آدميان دو گروهند آشنايان و بيگانگان آشنايان را قرآن سبب هدايت است بيگانگان را سبب ضلالت است كما قال تعالى :
« يُضِلُّ بِه كَثِيراً وَيَهْدِي بِه كَثِيراً » .
« يَشْتَرِي لَهْوَ الْحَدِيثِ » 6 كشف : ابو امامه روايت كرده است : پيغمبر صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود : روا نيست ياد دادن كنيزها را آواز خواندن و خريد و فروش آنها و بهاى
هامش
( 1 ) « إِنَّ اللَّه لَهادِ الَّذِينَ آمَنُوا إِلى صِراطٍ مُسْتَقِيمٍ » معنيش اين نيست كه خداوند بدون خواست كسى او را هدايت مىكند تا دليل باشد براى اشاعره كه گويند قلوب در دست خدا است و هر كه را كه او بخواهد مؤمن مىشود و لو خود شخص نخواهد و هر كه را كه خدا خواهد ايمان نياورد نمىآورد و لو بخواهد ، اساسا آيهء شريفه در مقام اين مطلب نيست بلكه ميگويد خداوند مؤمنين را در مشكلاتشان به راه درست راهنمائى مىكند ، و لفظ آيه « آمنوا » است و فعل ماضى است « و هادى » اسم فاعل و از آن حال و آينده فهميده مىشود يعنى كسانى كه سابقا به اختيار خودشان ايمان آوردند خداوند آنها را به راه راست در زندگى هدايت خواهد كرد .
( مصحّح )