داده به او بدهند اين روا است ولى مزد ندارد و همين است معنى « فَلا يَرْبُوا عِنْدَ اللَّه » و اينجور ربا بر پيغمبر حرام بوده است كه در قرآن به آن حضرت گفته شده است « لا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ » يعنى به آن جور بخشش مكن كه بيشتر بخواهى و بيشتر مفسّرين مثل سعيد جبير و مجاهد و غيرهم گفتهاند مقصود از اين آيه همين قسم از ربا است و جمله ى « اتيتم » با فتح همزه خوانده شده است يعنى انجام داديد ربا را ، و با همزه ى ممدود خواندهايد كه از مصدر « إيتاء » بمعنى بخشش باشد يعنى آنچه ربا داديد . و جمله ى « لتربوا » با صداى جلو تاء و سكون واو خوانده شده است يعنى تا شما زياد ببريد ، و با صداى بالاى ياء و واو مفتوح به صيغه ى غايب خوانده شده است يعنى تا زياد شود .
« ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ وَالْبَحْرِ » 41 كشف : ظهور به چهار جور است :
1 - از نبود بود شدن . 2 - از ظرف در آمدن . 3 - بواسطهء دليل نمودار شدن . 4 - براى چيرگى و غلبه نمودار شدن ، و معنى آيه پيدايش قحطى و گرسنگى است كه مردم تباهى صحرا و دريا ميدانند و مقصود از برّ بيابان است و از بحر شهرهائى كه آب جارى دارد چون عرب هر شهر آب دارى را بحر مينامد .
و بعضى گفتهاند : برّ و بحر كنايه از روى زمين است .
« يَوْمٌ لا مَرَدَّ لَه مِنَ اللَّه » 43 كشف : جمله پس و پيش است به اين جور « يوم من اللَّه لا مردّ له » يعنى روزى از روزهاى خدا كه جلوگير ندارد يا اينطور معنى شود : روز رستاخيز كه چون خدا آن را بياورد برش نميگرداند .
[ « يَوْمَئِذٍ يَصَّدَّعُونَ » 43 بيضاوى : در چنين هنگامى و در چنين روزى مؤمن و كافر از يكديگر به خوبى ممتاز هستند و جدا شدهاند و هر كس بجزاى عمل خويش چه ايمان و چه كفر خواهد رسيد چنان كه شرحش در آيه ى بعد است ] .
استفاده ما : آيت 41 « ظَهَرَ الْفَسادُ فِي الْبَرِّ - تا آخر » گفتار مفسّرينرا نقل كرديم ولى جاى تأمّل است كه اين جمله آيا براى نقل يك پيشامد مخصوص است و يادآورى پند و عبرت از آن يا نه ؟ ظاهر اين است كه اشاره به قضيّه ى
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 106
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص١٠٦