عذاب دائم و عذاب آخرت هم گفتهاند ، و عدّه اى از مفسّرين گفتهاند : مقصود گرفتارى آنهاست در روز بدر .
سخن ما در اين آيات : 1 - آيهء 53 جمله ى « مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ - تا آخر » اگرچه امروز نميتوانيم روشن كنيم كه دو درياى شور و شيرين مقصود كدام است ولى بقرينه ى الف و لام براى آنها كه در آن زمان بودهاند روشن بوده و مىفهميدهاند و متوجّه به مقصود ميشدهاند چون براى توجّه افكار و عقايد مردم بوده است بقدرت و اراده ى لا يزال كه در روى زمين اينجور چيزها درست كرده است ، و براى فهم ما اثرى ندارد كه مقصود كجا است چون اين دسته آيات كه مردم را متوجّه مىكند بانواع آفرينش براى تصديق باراده ى خداوندى است و امروز اسرار و عجائب بيشترى در انواع گياه و حيوان كشف شده است و براى بشر امروز فقطَّ اين گونه آيات نمونه است كه به اين اسرار بينديشند و بفهمند كه در اين آفرينش ارادهء حكم فرما است نه فقطَّ خاصيّت فيزيكى و روابط پديده ها با يكديگر موجب پيدايش اين موجودات است .
2 - آيهء 53 « فَجَعَلَه نَسَباً وَصِهْراً » مفسّرين با ازدواج حضرت فاطمه و علىّ عليهما السّلام تطبيق كردهاند و ابو الفتوح تاريخ آن را مفصّل نوشته است ولى ما از اين جمله چنين استفاده مىكنيم كه توجّه دادن افكار است بيك خاصيّت بسيار مهمّ عاطفى آدمى كه همگى از آب و يك دسته موجود هستيد ، ولى عواطف در خويشاوندى به صورتى شديدتر از او نمودار مىشود و باز با يك بيگانه ى از جنس خود كه هيچ آشنائى با او ندارد تا مصاهرت بر قرار شد كمال دوستى و يگانگى ميان آنها پيدا مىشود . و نيز در تاريخ عرب ميخوانيم كه براى جلوگيرى از دشمنى و خونريزى ميان دو قبيله بمصاهرت توسّل ميكردهاند و دختر ميدادند و ميگرفتند تا عواطف ميان افراد دو دسته نسبت به يكديگر توليد شود و از كشتن يكديگر خوددارى كنند ، چنان كه اين كار در ميان سلاطين دنيا و رؤساى قبايل بسيار مرسوم بوده است و از وسائل مهمّ سازش افراد بشر است با يكديگر كه اين جمله به آن اشاره مىكند .
تفسير عاملي ( فارسي ) — صفحة 402
مساهمون: علي اكبر غفاري
ص٤٠٢