چيزى بدست آرد كه وام خود بدهد ] و اگر صدقه كنيد [ و از چنين كسان نگيريد ] براىتان بهتر است اگر بدانيد .
سخن مفسّرين :
* ( فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ ) * - 279 مجمع : عاصم و حمزه با همزهى ممدود و ذال مكسور قرائت كردهاند « فآذنوا » به شكل « آمنوا » و بقيّه با سكون همزه و فتح ذال . بقرائت اوّل معنى اين است كه بربا خواران خبر دهيد و بر قرائت مشهور معنى اين است كه : اى ربا خواران بدانيد . و حضرت صادق ع فرمود : اگر به بيّنه « 1 » ثابت شد كسى ربا خورده است تأديبش بايد بكنند اگر دوباره مرتكب شد باز هم تأديبش بكنند و اگر مرتبهى سوّم مرتكب شد بايد او را بكشند .
* ( وَإِنْ كانَ ذُو عُسْرَةٍ فَنَظِرَةٌ ) * - 280 مجمع : ابو جعفر « عسرة » با ضمّ سين و بقيه با سكون خواندهاند و زيد بن يعقوب « ميسره » با ها و ضمّ سين خوانده است يعنى بىنيازى او و عاصم « تصدّقوا » با تخفيف صاد خواندهاند و بقيّه با صاد مشدّد قرائت كردهاند . و اين اختلافات در قرائت موجب اختلاف معنى نمىشود . و در اندازهى اعسار اختلاف است . از حضرت صادق ع روايت شده است :
اگر با ميانه روى در معاش پسانداز ممكن نشود اعسار است ، و ابو علىّ جبّائى گفته است :
اگر چيزى نبود كه به قرض داده شود يا بازار كساد بود و جنس را نمىخريدند اعسار است و در مهلت شخص معسر سه قول است : 1 - در هر قرض بايد معسر را مهلت داد و اين عقيدهى ابن عبّاس و ضحّاك و حسن است . و از حضرت امام باقر و صادق ع نيز اين روايت شده است . 2 - شريح و ابراهيم گفتهاند فقطَّ در قروض مرابحه بايد براى اصل سرمايه
هامش
( 1 ) ( يعنى دو شاهد عادل ) .