اين سخن از هر نظر درست است كه مىگويند : « شيرينى را در آنِ واحد نمىتوان هم خورد و هم نگاه داشت » .
به هر حال هر اندازه عشق به خدا فزونى يابد همان اندازه از عشق به مفهوم حظ كاسته خواهد شد تا اينكه به كلى از بين برود . در اين مرحله عشق به مفهوم واقعى حقيقت به عالىترين نقطهاى مىرسد كه شخص مىتواند حدود طبيعى استعداد انسان را براى نگهدارى آن در نظر بگيرد ، ولى وصول به اين مرحله مستلزم سعى و كوشش فراوان است .
با توجّه به اين معنى است كه اقبال ضمن يك بيت كه به اردو سروده است مىگويد : « افشاندن بذر بصيرت ابراهيمى مشكل است ، زيرا شهوت و هوس مانند دزدى كه در جايى راه پيدا مىكند ، در سينهء انسان داخل مىشود » .
اگر قسمتى از استعداد عشق فيلسوف براى عشق ورزيدن به مفهوم خطايى تخصيص داده شود طبعاً واقعيتها يا نمودهاى علمى را با عينك خطايى كه روى چشم گذاشته است ملاحظه خواهد كرد و به طور اطلاق تفسير او از حقيقت اين واقعيتها يا نمودها صحيح نخواهد بود ، يعنى نمىتواند كاملًا اين واقعيتها يا نمودها را با مفهوم صحيح حقيقت تطبيق دهد و در اين صورت فلسفهاى را به وجود خواهد آورد كه از لحاظ عشق او به حقيقت ، كاذب يا نارسا خواهد بود .
به طورى كه قبلًا گفته شد ، ضرورت عشق ورزيدن شخص به فكر خودش ، دربارهء فيلسوفانى كه طرفدار مفاهيم خطاى حقيقت هستند صادق است .
نيروى ظاهرى قدرت استدلال فلسفهء نادرست به هر جا برسد ، به
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 497
مساهمون: أحمد أمين
ص٤٩٧