هواى اتاق نقل و انتقالى صورت بگيرد . اين مسأله نشان مىدهد كه مكان نور از مكان هوا لطيفتر است و هيچگونه دخالتى هم در مكان هوا ندارد . با توجّه به نزديكى زيادى كه بين اين مكانها وجود دارد ، ممكن نيست كه بتوان مكان يكى را از مكان ديگرى تشخيص داد ، مگر به وسيله تجزيه و تحليل دقيق ذهنى و عقلى ، و از راه فعّاليت و آزمايش روحانى .
باز وقتى وضع مقدارى آب داغ را در نظر بگيريم مىبينيم كه وجود دو شىء متضاد ، يعنى آب و آتش كه به حسب ظاهر در يكديگر نفوذ كردهاند و با هم آميختهاند از لحاظ خاصيت جداگانهاى كه هر يك با ديگرى دارد نمىتوانند توأماً در يك مكان وجود داشته باشند . اين مطلب قابل توضيح نيست ، مگر اينكه از راه تصور و از طريق تفكر ادراك شود كه مكانهاى دو جوهر گو اينكه بىاندازه به يكديگر پيوسته باشند معذلك از يكديگر مشخص و ممتازند . ولى وقتى كه عنصر فاصله يا بعد به كلى از نظر دور نباشد مقاومت متقابل در مكان نور امكانپذير نيست . نور يك شمع فقط به يك نقطهء معينى مىرسد كه انوار صد شمع در يك اتاق با يكديگر ممزوج مىشوند ، بدون اينكه يكى جاى ديگرى را بگيرد .
بدين طريق عراقى پس از توضيح و تشريح مكانهاى اجسام فيزيكى كه داراى مراتب مختلف لطافت هستند به طور اختصار به توصيف و تشريح انواع مختلف مكان كه جايگاه طبقات گوناگون موجودات فناناپذير يعنى فرشتگان است مىپردازد . عنصر فاصله به طور كلى از اين مكانها خارج نيست زيرا در صورتى كه موجودات فناناپذير بتوانند به سهولت از ديوارهاى سنگى عبور كنند ، روى هم رفته نمىتوانند از حركت كه به عقيدهء عراقى در عالم روحانيت ، دليل
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 419
مساهمون: أحمد أمين
ص٤١٩