مىكند ، به اين بيان كه هر گياهى در فضاى آزاد رشد مىكند ولى حيوان براى رشد و تكامل در محيط تازه ، به عضوى تازه متناسب با آن محيط نياز دارد و اما انسان براى زندگى از مخفىترين اعماق حيات روشنايى و بصيرتى را كسب مىكند تا در پرتو آن راه زندگى را طى كند . اين عوامل نمونههايى از وحى شناخته مىشوند كه مطابق احتياجات دريافت كننده يا بر حسب نياز طبقهاى كه دريافت كنندهء وحى به آن تعلق دارد ، خاصيت وحى فرق مىكند . « 1 »
با توجّه به اين معانى مىگوييم كه در ميان معدودى از افراد بشر ، انرژى روحانى يا نيروى روانى به صورتى توسعه و تكامل مىپذيرد كه من آن را به عنوان « شعور يا وجدان نبوّت » تعبير مىكنم و اين معنى موجب آن مىشود كه هر فردى بتواند در طرز تفكر و انديشه و طريق عمل و انتخاب مسلك و روش از آن استفاده كند ، زيرا قبل از وقت ، زمينههاى فكرى و قضاوتهاى آمادهاى براى اشخاص مهيا كرده است و نمونههايى را در دسترس همگان گذاشته است و اين جريان به نفع اشخاصى است كه از آن بهرهمند مىشوند .
به هر حال ، دستگاه حيات به نفع خودش ، با پيدايش عقل و عوامل ذهنى از تشكل و رشد طرق وجدانى غير عقلى و غير استدلالى كه انرژى روانى در دوران اول تكامل بشرى ، آن را به منصهء ظهور و بروز گذاشته بود ، حالا جلوگيرى مىكند ؛ به اين بيان كه انسان در بادى امر ، تحت تأثير حكومت عاطفه و غريزه است . ولى عقل
هامش
( 1 ) . مسألهء وحى به طورى كه قرآن كريم تأييد مىكند مخصوص انسان نيست . براى نمونه به سورهء نحل ، آيهء 68 ، توجّه شود كه مىگويد : « وَ أَوْحى رَبُّكَ إِلَى النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذي مِنَ الْجِبالِ بُيُوتاً وَ مِنَ الشَّجَرِ وَ مِمَّا يَعْرِشُونَ » . و همچنين سورهء فصلت آيه 12 كه مىفرمايد : . . . « وَ أَوْحى في كُلِّ سَماءٍ أَمْرَها وَ زَيَّنَّا السَّماءَ الدُّنْيا بِمَصابيحَ وَ حِفْظاً ذلِكَ تَقْديرُ الْعَزيزِ الْعَليمِ » .