عرب زبان ، مرحوم دكتر عبدالوهاب عزام رسيد كه نه فقط متخصص زبان بود بلكه دانشمند و محققى بزرگ و شاعر و فيلسوفى عالىقدر نيز بود ، و در نقل آثار ادبى از زبانهاى ديگر به زبان عربى قدرت و استعداد شگفت آورى داشت .
اين مرد دانشمند بخشى از مثنوى رومى را به عربى ترجمه كرده است و همچنين در ترجمهء بخشى از شاهنامهء فردوسى نيز به زبان عربى سهيم است . دكتر عزام قبل از آنكه به سمت سفير كبير مصر ، در پاكستان منصوب شود ، در دانشگاه الازهر ، استاد زبان فارسى بود و در زبان و ادبيات فارسى بصيرت و تبحر عميقى داشت و با توجّه به همين امتيازات بود كه در كنگرهء خاورشناسان جشن هزارهء فردوسى شركت كرده بود . اولين اثرى كه دكتر اعزام از اقبال به زبان عربى ترجمه كرد ، پيام مشرق بود ، كه به وسيلهء انجمن اقبال كراچى طبع شد .
اين دانشمند جليل القدر هنگام اقامت در كراچى كه به سمت سفير كبير دولت مصر منصوب شده بود در زبان اردو تحصيل كرد ، آنگاه منظومه ضرب كليم را به عربى ترجمه كرد و اين اثر به وسيلهء انجمن فرهنگى الازهر در مصر چاپ شد . سپس به ترجمهء اسرار و رموز پرداخت و اين اثر نيز به طبع رسيد .
كليهء ترجمههاى دكتر عزام ، به علاوه معرفى اقبال در جهان عرب ، به نفسه ، بر ثروت ادبيات جديد عرب افزود . براى اينكه علاقهء قلبى و قدرشناسى مرحوم عزام از مقام رفيع علمى و ادبى اقبال دانسته شود ، به خطابههايى كه در محافل مختلف عرب زبانان راجع به اقبال ايراد كرده است بايد مراجعه شود .
اقبال در كشور تركيه نيز معروفيت خودش را به دست آورد . اخيراً
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 368
مساهمون: أحمد أمين
ص٣٦٨