متجدد افراطى ، به ويژه كسانى كه نيروى مادى و قدرت سياسى اروپا چشمشان را خيره كرده ، از توجّه به اصول و موازين اصيل حياتى نيز متصرف شده و از آنچه براى هميشه - چه در گذشته و چه در آينده - مفيد و نافع است چشم مىپوشند و بىبهره مىمانند .
اجتماع منقلب و مضطرب در چنين هنگامهاى نيازمند رهبران فكور و معتدلى است كه به تمام موازين و اصول جاويد حيات آشنا باشند و راه ائتلاف بين قديم و جديد را بدانند و به كشمكشها خاتمه دهند و جامعه را به مقصد صواب هدايت كنند . مسلم است احراز چنين حيثيتى براى نوابغى مقدور و ميسور است كه در مرحلهء اول از مواهب فطرت سليم و ذوق سرشار بهرهمند و در مرحلهء دوم از نعمت بينش و دانش عميق ، و بالاتر از همهء اين معانى ، از شور عشق و علاقهء به حفظ مصالح عمومى برخوردار باشند .
نگارنده كه خود از افراد نسل سابق و از تحريك شدگان دورهء جديد است و در دوران جوانى ، به حكم آشنايى با آمال تجدد ، راه افراط مىپيمودم ، ضمن سفرى كه به هندوستان نصيبم شد و تازه ستارهء اقبال در آن سرزمين درخشيده بود ، پس از گذراندن چند هفته در دانشگاه اسلامى عليگر احساس كردم كه در ميان رهبران انقلاب شرق اقبال آنچنان كسى است كه ديده و دانسته قيود تقليد نامعقول اسلوب كهن را شكسته و با ادراك عميق و بصيرت خاصى كه از معارف غرب كسب كرده ، توانسته است بين مكتب قديم و جديد ارتباط و ائتلافى ايجاد كند كه قاطع و نافذ باشد . با توجّه به اين معنى در اينجا اعتراف مىكنم كه آشنايى اجمالى با رسالت اين نابغهء شرقى به مقدار زيادى در طرز تفكرى كه داشتم از افراط بركنارم داشت و انديشهء نارسايم به اعتدال گراييد .
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 213
مساهمون: أحمد أمين
ص٢١٣