غير از نيجريه يا ناتوراليسم ، كتاب ديگرى از سيّد در سالهاى بعد خواندم به نام « تتمهالبيان فى تاريخ الافغان » كه اين كتاب هم از آثار برجستهء آن روز سيّد جمال بود . خلاصه ، آشنايى ما با او كه در افق فكر و نحوه انديشه و نگاه من به اسلام تأثير كرده بود ، در نتيجه تشريح مرحوم مدير از شخصيت سيّد جمالالدين بود .
س - اخيراً معدودى از قلم به دستهاى مغرض در مجلهاى ، حملاتى به سيّد جمال مىكنند و به اصطلاح خودشان سعى دارند وى را عامل كشورهاى اروپايى معرفى كنند ! نظر شما در اين مورد چيست ؟
ج - با اينكه بنده نمىخواهم نسبت به هيچ كس بدبين باشم و خدا نكند كه اگر عالماً و عامداً تهمتى بر كسى وارد بياورم ، ولى از مجموع آنچه راجع به سيّد از شصت سال پيش در نوشتههاى انگليسى ، عربى و فارسى خواندهام و از هر كس و هر جا مطالبى شنيدهام استنباط كردهام كه سيّد جمالالدين يكى از مظلومترين مشاهير جهان است .
خدا بر عمر آقاى محيط طباطبايى بيفزايد كه جملهاى را جزو خاطراتش نوشت كه گويى از سوز دل من ناشى است ، آنجا كه مىگويد : « در تاريخ بشر ، صرفنظر از انبيا بزرگان ، سيد جمالالدين از مظلومترين شخصيتهاى علمى و اجتماعى است . برداشتى كه از اوضاع اجتماعى كشورهاى شرق داشت ، هيچ قهرمانى نداشت ، اما
مفخر شرق سيد جمال الدين اسد آبادى (فارسى) — صفحة 174
مساهمون: أحمد أمين
ص١٧٤