( 1 ) دوّم : كندن خندقى در پشت چادرها كه در اطراف خيمههاى خويشان و خانوادهء آن حضرت بود و پر كردن آن با هيزم تا هنگام جنگ ، آتش زده شود « 1 » ، علت اين دستور به جهات زير بوده است :
الف - براى اينكه خانوادههايشان در هنگام عمليات جنگى از دشمن در امان باشند ؛ زيرا دشمن نمىتواند از آتش بگذرد و بر آنها بتازد .
ب - روبهرو شدن با دشمن از يك سمت و متعدد نبودن جبهههاى جنگى ، با توجه به اندك بودن ياران امام ، اگر اين چارهجويى نبود ، دشمن از چهار طرف آنها را محاصره مىكرد و در مدت اندكى آنان را نابود مىساخت و جنگ يك روز كامل به طول نمىانجاميد .
اينها بعضى از نقشههايى است كه امام آنها را به كار برد كه بر آگاهى كامل آن حضرت به برنامهريزيهاى نظامى و آشنايى ايشان با مسائل دقيق آنها دلالت دارد .
( 2 )
شب را به عبادت بيدار ماندن
امام به همراه اهل بيت و يارانش به عبادت روى آوردند و با دل و جانشان متوجه خدا شدند و - بنا به آنچه مورخان مىگويند - ولولهاى همچون ولولهء زنبوران داشتند ، در حالى كه در ركوع و سجود و قرائت قرآن بودند و هيچكدام طعم خواب را نچشيدند . آنان به مناجات خدا و تضرع به درگاهش روى آوردند و از او عفو و بخشش مىطلبيدند .
هامش
( 1 ) وسيلة المآل فى مناقب الآل ، ص 190 . البداية و النهاية 8 / 187 .