نمىيابد مگر در صورت از بين رفتن وحدت امت و گسترش دشمنى ميان فرزندان آن .
( 1 ) « عقاد » مىگويد « معاويه حيلهاى داشت كه آن را تكرار نمود و خوب از عهدهء آن بر آمد و در آن چيره شد و در برابر دشمنانش در درون دولت ، چه مسلمان و چه غير مسلمان به كار گرفت كه پايه و قوام آن حيله ، تلاش پيگير بر تفرقه و ايجاد اختلاف ميان دشمنان از طريق القاى شبهه ميان آنان و ايجاد دشمنى ميان آنها بود كه از جمله آنان بعضى از افراد خانواده و خويشاوندان وى بودند . . . او نمىتوانست ببيند كه دو شخص مهم ، با هم توافق دارند ، رقابت خصمانه ميان افراد صاحب نام ، به وى كمك مىكرد تا بر آنها ضربه وارد نمايد » « 1 » .
معاويه ، مسلمين را متفرق ساخت و رشتههاى اخوت اسلامى را كه پيامبر بزرگوار صلّى اللّه عليه و آله ، آنها استحكام بخشيده و جامعهاش را بر آنها بنا نهاده بود ، از هم گسيخت .
( 2 )
ستم به افراد غير عرب
معاويه ، در ستم كردن به افراد غير عرب و ذليل ساختن آنها بسيار كوشيد تا آنجا كه تصميم داشت به طور كلى آنان را نابود سازد . مورخان مىگويند : وى « اصنف بن قيس » و « سمرة بن جندب » را فرا خواند و به آنها گفت : « مىبينم كه اين سرخان ، تعدادشان زياد شدهاند و ممكن است كه براى من ايجاد مشكل كنند و پيشى گيرند ، گويى آنان را مىبينم در حالى كه بر عربها و نظام حاكم ، دست به
هامش
( 1 ) معاويه فى الميزان ، ص 64 .