« ياء » متكلم در يهدين ، يسقين و يشفين و يحيين حذف شده است كه به خاطر حفظ حرف فاصله و تناسب آن با تعبدون ، الاقدمون و الدين است .
3 . جمع بين مجرورها . در آيهء
أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تارَةً أُخْرى فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قاصِفاً مِنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُمْ بِما كَفَرْتُمْ ثُمَّ لا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنا بِهِ تَبِيعاً
« 1 » كه « لام » در لكم و على و علينا و « باء » در به بدون فاصله بين آنها آمده است و تبيعا مؤخر شده است تا پايانهء اين آيه با آستانههاى آيات قبلى كه همه منصوب بودهاند تناسب داشته باشد و به يك شكل نظم گيرند .
4 . تقديم و تأخير . مثل تقديم معمول بر فاعل در آيهء
وَ لَقَدْ جاءَ آلَ فِرْعَوْنَ النُّذُرُ
« 2 » كه فاعل به خاطر فاصله مؤخر شده است .
ملاحظه مىشود كه رعايت فاصله تنها علت تأخير نيست ، چون بافت در كلام دربارهء كسانى است كه رسولان الهى را تكذيب كردهاند ، مثل قوم نوح در آيهء
كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ
« 3 » و قوم عاد در آيهء
كَذَّبَتْ عادٌ فَكَيْفَ كانَ عَذابِي وَ نُذُرِ
« 4 » و ثمود در
كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ
« 5 » و قوم لوط در آيهء
كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ بِالنُّذُرِ
« 6 » ، سپس فرمود
وَ لَقَدْ جاءَ آلَ فِرْعَوْنَ النُّذُرُ
و دربارهء ايشان خبر داد ، چون آنها مراد بودهاند نه نذر لذا براى توجه دادن آنها را مقدم نموده و آنگاه دربارهء تكذيب كردن آنها خبر داده و فرموده است :
كَذَّبُوا بِآياتِنا كُلِّها فَأَخَذْناهُمْ أَخْذَ عَزِيزٍ مُقْتَدِرٍ
« 7 » . مفعول مقدم شده است كه هرچند براى رعايت فاصله است ولى براى توجه به معناى دقيق نيز مىباشد . شايد اين مسأله در ديگر موارد تقديم و تأخير قاعده باشد .
5 . عدول از جمع به مفرد . مثل نهر به جاى « انهار » در آيهء
إِنَّ الْمُتَّقِينَ فِي جَنَّاتٍ وَ نَهَرٍ
كه براى هماهنگى فاصله در ساخت كلمه با همگنانش مىباشد . گفته شده است نهر به جاى « انهار » آمده است چون اسم جنس است و بر كم و زياد دلالت دارد . « 8 »
هامش
( 1 ) اسراء : 69 .
( 2 ) قمر : 41 .
( 3 ) قمر : 9 .
( 4 ) قمر : 18 .
( 5 ) قمر : 23 .
( 6 ) قمر : 23 .
( 7 ) قمر : 42 .
( 8 ) الكشّاف ، ج 4 ، ص 42 ، و مجمع البيان ، ج 9 ، ص 195 .