زمان در آيهء
فَرِيقاً تَقْتُلُونَ وَ تَأْسِرُونَ فَرِيقاً
« 1 » تساوى برقرار نمود . اين به خاطر رعايت فاصلهها در سورهء بقره مىباشد .
در اينجا معناى دقيقى وجود دارد كه به سبب آن به مضارع عدول كرده است ، چون با ماضى بيان نمىشود ؛ مراد خداوند حاضر نمودن قتل در جانها و تصوير آن در دل بوده است و لذا آن را به مضارع بيان كرده است « 2 » ، زيرا خبر از حال و آينده مىدهد .
از آنچه كه در باب ريتم تناسب در فاصلهها آوردهايم مشخص مىشود كه تأثير آنها در بيشتر موارد ، از يك جهت قابل توجه است و جهات ديگرى هم وجود دارد و تأثير فاصله به تنهايى در آنها جارى نيست . اين مطلب دلالت بر اين دارد كه دانشمندان تأثير آن را بر هماهنگى آهنگ سبك قرآنى درمىيافتند اما برخى از آنان بر فاصله تأكيد نمىكردند و آن را تنها يك علت انحراف سبك قرآنى از اصول مىدانستند و اين عدول را به علتهاى ديگرى هم نسبت مىدادند . بههمين جهت گفته شده است « در توجيه انحراف از اصل در آيات ياد شده امور ديگرى با وجه تناسب غيرممكن نيست ، چون قرآن ، چنانكه در روايت آمده است ، شگفتىهايش پايان ندارد . » « 3 »
تقسيم فاصلهها
فاصلههاى قرآنى به دو قسم تقسيم شدهاند كه در هر قسم بخش خاصى مورد توجه قرار گرفته است . هر قسم ، با توجه به آن بخش مخصوص ، انواعى دارد .
تقسيم نخست براساس حروف فاصلهها است كه بر دو نوع مىباشد :
1 . براساس حروف همگن است كه در فاصلهها يك حرف مثل حرف روى در شعر تكرار مىشود . مثل آيات
طه . ما أَنْزَلْنا عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لِتَشْقى . إِلَّا تَذْكِرَةً لِمَنْ يَخْشى .
هامش
( 1 ) احزاب : 26 .
( 2 ) الكشّاف ، ج 1 ، ص 295 .
( 3 ) معترك الأقرآن ، ج 1 ، ص 39 .