فصل چهارم رويكرد عقلانى
مشتقات لغوى عقل پنجاهبار در قرآن به صورت كاربردهاى مختلف آمده است « 1 » و اين كثرت كاربرد بر اين دلالت دارد كه عقل بشرى از جايگاه والايى برخوردار است و اقتضا مىكند كه در آيات و نشانهها و برهانهايى كه خداوند در برابر وى وضع نموده بينديشد و به وحدانيّت آفريدگار و قدرت وى اعتراف نمايد و راه راست را كه به آن فرمان داده است برگيرد و از گمراهى بپرهيزد .
تنها به يك مورد بسنده مىكنيم كه خداوند قرآن را به عربى توصيف نموده و به انديشهورزى در قرآن فرامىخواند . مىفرمايد :
الر تِلْكَ آياتُ الْكِتابِ الْمُبِينِ . إِنَّا أَنْزَلْناهُ قُرْآناً عَرَبِيًّا لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ . نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِما أَوْحَيْنا إِلَيْكَ هذَا الْقُرْآنَ وَ إِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغافِلِينَ
. « 2 » در اين عبارات تناسب آشكارى است در توصيف كتاب مبين ( فصيح ) . يعنى « موجب ناتوانى و خوارى عرب مىشود و كسىكه در آن تدبّر نمايد درمىيابد كه از جانب خداوند است نه از جانب بشر يا آنچنان روشن است كه معانى آن بر عرب اشتباه نمىشود ، چون به زبانشان نازل شده است يعنى قصد
هامش
( 1 ) المعجم المفهرس ، صص 468 - 469 .
( 2 ) يوسف : 1 - 3 .